Carrièretijger: Home Carrièretijger
Carrièretijger
Carrièretijger
U bent hier: Home Functioneren Ontwikkelingsvaardigheden Jezelf ontwikkelen Faalangst hanteren

Faalangst hanteren

Iedereen die wel eens een examen heeft gemaakt, een sollicitatiegesprek heeft gehad of een presentatie of toespraak heeft moeten houden, weet hoeveel spanning dergelijke situaties met zich mee kunnen brengen. Het is heel normaal dat je bij lastige situaties een lichamelijke spanning voelt; het is een normale, gezonde reactie op een ‘bedreigende’ gebeurtenis. Het zorgt ervoor dat je geconcentreerd bent en alert handelt. Wanneer het ‘gevaar’ geweken is, neemt de stress vanzelf weer af. Het wordt een probleem wanneer je op dergelijke momenten zo gegrepen bent door de angst voor mislukking dat je prestatie er ernstig onder lijdt en je niet meer prettig en ontspannen kunt leven. Is dat het geval, dan spreken we van faalangst.

Wat is faalangst?

Falen komt van het Latijnse woord fallere, wat letterlijk ‘doen vallen’ betekent. Faalangst is de spanning of de angst die je voelt wanneer je

  1. een prestatie moet leveren en
  2. beoordeelt wordt (of denkt dat je beoordeeld wordt)

Je bent bang dat wat je moet gaan doen, mislukt.

Een concreet voorbeeld: Ruben

Ruben is pas afgestudeerd en werkt sinds een aantal maanden bij een adviesbureau als consultant P&O. Zijn leidinggevende heeft Ruben gevraagd om een presentatie te geven voor een aantal collega´s over ‘Het nieuwe werken’. Dat wilde Ruben wel; hij weet er behoorlijk veel van, want zijn scriptie ging over dit onderwerp. Dagelijks is hij met de presentatie bezig, niet alleen op kantoor, maar ook thuis. Hij heeft alle relevante informatie in zijn sheets verwerkt, maar hij blijft maar twijfelen of zijn verhaal wel volledig en duidelijk is. Stel dat hij zaken vergeet of dat er een vraag wordt gesteld die hij niet kan beantwoorden... Slapeloze nachten heeft hij er van. Zijn vriendin is er flink chagrijnig van, want hij heeft het thuis over niets anders meer. Ruben heeft de presentatie een aantal keren met haar geoefend en hoewel dat heel goed ging, blijft hij aan zichzelf twijfelen.

De dag van de presentatie. Als Ruben de vergaderkamer binnenkomt waar hij de presentatie zal houden, krijgt hij een knoop in zijn maag. “Dit lukt me niet”, zegt hij tegen zichzelf. Hij legt zijn spullen klaar en wacht tot al zijn collega’s een plaatsje hebben gevonden. Als iedereen zit, slaat bij Ruben de paniek toe. Stamelend en met het zweet op zijn voorhoofd heet hij iedereen welkom. Hij probeert rustig te ademen en de eerste sheet te openen, maar door de zenuwen drukt hij op de verkeerde knoppen en loopt het programma vast. Gevolg: nog meer stress. Het wordt Ruben zwart voor de ogen en hij ziet nog maar één uitweg: de presentatie afbreken en een nieuwe datum prikken.

Welke soorten faalangst zijn er?

Er zijn drie soorten faalangst:

  1. Cognitieve faalangst
    Cognitieve faalangst heeft te maken met kennis, zowel met het opnemen als het toepassen ervan. Mensen met cognitieve faalangst denken bijvoorbeeld voor een examen dat ze het niet zullen halen, terwijl ze wel goed zijn voorbereid.
  2. Sociale faalangst
    Sociale faalangst heeft te maken met het contact met andere mensen. Iemand met sociale faalangst vindt het bijvoorbeeld moeilijk om zijn of haar zegje te doen in een groep, bijvoorbeeld tijdens een vergadering, maar ook op een verjaardag of gewoon bij de kassa van de supermarkt.
  3. Motorische faalangst
    Motorische faalangst heeft te maken met de angst om het lichaam te gebruiken. Deze angst kan bijvoorbeeld optreden bij een autorijexamen. Op zulke momenten voelt iemand met motorische faalangst zich als ‘verlamd’.

Cognitieve, motorische en sociale faalangst kunnen los, maar ook in combinatie met elkaar voorkomen. Wanneer tijdens een vergadering aan een faalangstig iemand onverwacht een vraag wordt gesteld, kan hij geblokkeerd raken door alle ogen die opeens op hem zijn gericht. Het feit dat hij niet meteen een antwoord paraat heeft, vormt het cognitieve aspect, de rol van het ‘publiek’ (de collega’s) het sociale aspect.

Faalangst of angst?
Sommige mensen voelen zich (bijna) altijd angstig en onzeker. In zulke gevallen spreek je niet van faalangst, maar van een angststoornis. Er is pas sprake van faalangst als de angst is gekoppeld aan een bepaalde opdracht en de uitvoering beoordeeld wordt, zoals bij een examen.

Hoe ontstaat faalangst?

Faalangst komt vaak voort uit negatieve ervaringen in de opvoeding of schoolloopbaan, al dan niet veroorzaakt door leerproblemen, zoals dyslexie of ADHD. Faalangst kan ook ontstaan door kopieergedrag; als een van je ouders last heeft van faalangst, kun je als kind dit gedrag overnemen. Ook je werkomgeving kan van grote invloed zijn. Wanneer op je werk presteren de hoogste prioriteit heeft en alleen de successen in de schijnwerpers staan, dan kunnen de hoge verwachtingen als een loden last op je schouders drukken. Het gaat dan niet meer om je inzet en mogelijkheden, maar uitsluitend om de geleverde prestaties. Hierdoor kun je erg bang zijn om te mislukken of teleur te stellen.

Wat gebeurt er in je lichaam bij faalangst?

Angst op zich is een gezond overlevingsmechanisme. Zonder dat zou je roekeloos zijn en te grote risico’s nemen; je zou niet oud worden. Angst maakt je klaar voor actie. De natuur heeft het zo geregeld dat in zo’n geval al je energie naar je handen en voeten gaat zodat je kunt vechten of vluchten. Hierdoor zijn andere lichaamsdelen minder effectief waardoor je bijvoorbeeld niet meer in staat bent om helder te denken. Je hersenen krijgen namelijk minder zuurstof. Sommige mensen slaan op zo’n moment dan ook dicht, wat de faalangst alleen maar aanwakkert

Passieve en actieve faalangst

Iemand die last heeft van faalangst en voor een naderende beoordelingssituatie staat, is geneigd of te vluchten – hij stelt zijn werk steeds uit – of te vechten; hij stort zich volledig op zijn werk. Vroeger sprak men van positieve faalangst als het uiteindelijke resultaat ondanks de spanning en angst toch positief was. Tegenwoordig wordt die term eigenlijk niet meer gebruikt, omdat deskundigen van mening zijn dat faalangst nooit positief is, en wordt er onderscheid gemaakt tussen actieve en passieve faalangst.

Passieve faalangst

Heb je de neiging om te vluchten – je stelt je werkt dus regelmatig uit – dan zet je jezelf maar half in om voor een taak, zodat je een goede reden hebt als je prestatie op een mislukking uitloopt. Of wellicht verzin je regelmatig een smoes om onder een opdracht uit te komen. Maar door uitwegen te zoeken, mis je echter mogelijkheden om je talenten te ontwikkelen, verlies je het plezier in je werk en je krijgt niet de gelegenheid om te leren met onzekerheden om te gaan.

Actieve faalangst

Heb je de neiging om te vechten, dan bijt je jezelf vast in je werk. Op die manier probeer je de kans op mislukkingen zo klein mogelijk te maken. Dit kan echter leiden tot een krampachtige houding. Bovendien kun je jezelf op den duur uitputten, want vechten kost veel energie.

Waaraan kun je faalangst herkennen?

Verlegenheid en teruggetrokken gedrag zijn uitingen van faalangst. Maar er zijn ook faalangstige mensen die juist agressief worden of de clown gaan uithangen als het voor hen spannend wordt. In zulke gevallen is het moeilijker om faalangst te herkennen en daarop in te spelen. Vaak stoten ze met hun gedrag juist anderen af.

Naast het gedrag zijn er nog andere signalen: faalangstige mensen hebben vaak een negatief zelfbeeld. Als ze iets goed hebben gedaan, zeggen ze dat ze geluk hebben gehad of dat het allemaal niet zo moeilijk was. Ook kunnen ze niet met complimenten omgaan: ze nemen ze niet ter harte, zelfs niet na enig aandringen. Verder zijn er lichamelijk reacties waaraan je faalangst kunt herkennen, bijvoorbeeld:

Wat kun je zelf aan je faalangst doen?

De eerste stap is dat je toegeeft dat je last hebt van faalangst en/of je faalangst accepteert. Zie faalangst niet als een probleem dat je uit je leven moet bannen, maar als iets waarmee je moet leren omgaan. Dat neemt veel druk weg. Om faalangst hanteerbaar te maken, kun je een aantal dingen doen, zowel op zowel het fysieke als geestelijke vlak:

Hoe kun je een faalangstige collega helpen?

Stel, je hebt een faalangstige collega. Je wilt hem of haar graag helpen, wat kun je dan doen? Misschien is het beter om eerst te beginnen met wat je beter kunt laten. Want hoe goedbedoeld ook, sommige uitspraken hebben een averechts effect:

Wat kun je dan wel zeggen? Zeg liever dat het je opvalt dat de ander zich onzeker voelt en vraag vervolgens of je hem of haar kunt helpen. Vergeet vooral die laatste vraag niet te stellen; vaak wordt deze overgeslagen, maar het is juiste de allerbelangrijkste.

Aanbevolen websites

Aanbevolen boeken

Auteur: Marieke van Oosterhout

http://www.carrieretijger.nl/functioneren/ontwikkelen/jezelf-ontwikkelen/faalangst-hanteren Sitemap © Copyright Applinet B.V. 2004-2017 ColofonAdverteren

Carrièretijger
Carrièretijgers in gesprek over solliciteren, opleiding, persoonlijke ontwik­keling en carrière maken: