Zelfvertrouwen is het vertrouwen dat je in je eigen kunnen hebt; het geloof dat je op eigen kracht taken aankunt en met tegenvallers kunt omgaan. Zelfvertrouwen werkt positief door in je leven, want hoe meer zelfvertrouwen en zelfrespect je hebt, hoe beter je je voelt en hoe positiever anderen tegen je aankijken.

Wat houdt zelfvertrouwen in?

• Je bent je bewust van je eigen kwaliteiten en zwakke punten en je bent in staat van daaruit te handelen.
• Successen schrijf je toe aan je eigen kunnen en niet aan toevalligheden.
• Je vertrouwt op je eigen mogelijkheden, maar zonder de realiteit uit het oog te verliezen en jezelf te overschatten.
• Moeilijkheden ervaar je als uitdagingen en niet als problemen.
• Je komt uit voor je eigen mening of standpunt en maakt daarbij een zekere indruk.
• Je treedt zeker en rustig op en houdt dit vol, ook bij tegenwerking of emoties van anderen.

Waarom is zelfvertrouwen belangrijk?

Het hebben van een gezonde dosis zelfvertrouwen leidt tot groei en zelfontplooiing. Zelfvertrouwen maakt je weerbaar en minder afhankelijk van het oordeel van anderen. Je durft voor je eigen mening uit te komen, initiatief te tonen en aan nieuwe dingen te beginnen. Zelfvertrouwen is dus niet alleen belangrijk voor je welzijn, ook de prestaties op je werk worden er gunstig door beïnvloed.

Welke competenties komen hierbij kijken?

• Assertiviteit
• Beïnvloeden
• Flexibiliteit
• Onafhankelijkheid
• Omgaan met weerstand
• Presentatie
• Zelfkennis

Wanneer sla je door?

Je slaat door wanneer je jezelf beter vindt dan anderen, op hen neerkijkt en handelt en oordeelt vanuit een gevoel van meerwaarde. In zo’n geval spreken we niet meer van zelfvertrouwen, maar van arrogantie.

Een gebrek aan zelfvertrouwen

Hoeveel zelfvertrouwen je hebt, hangt voor een belangrijk deel af van ervaringen uit je verleden. Hoe vaker je hebt gemerkt dat je iets goed kunt, hoe makkelijker het is om te geloven dat het je nog een keer lukt. Ook steun en complimenten van anderen, zoals van je ouders en vrienden hebben invloed op je zelfvertrouwen. Hoe meer je deze in je jeugd hebt gekregen, hoe meer zelfvertrouwen je doorgaans hebt. Maar je honderd procent zeker voelen van jezelf, dat doet bijna niemand. Dit geldt overigens ook voor mensen die heel zelfverzekerd overkomen. Zij kunnen hun onzekerheden verbergen door op te scheppen, dominant te zijn of door zich te gedragen als een macho.

De meeste mensen twijfelen dus in meer of mindere mate wel eens aan zichzelf, bijvoorbeeld wanneer een promotie uitblijft, de manager kritiek heeft of bij een conflict met een collega. Stuk voor stuk situaties die je gevoel van eigenwaarde een flinke deuk kunnen geven. Op zich is daar niets mis mee, af en toe aan jezelf twijfelen is normaal. Met een fundamenteel zelfvertrouwen is de kans groot dat je deze situaties als uitdagingen ervaart en niet als problemen ziet. Een gebrek aan zelfvertrouwen wordt een probleem wanneer het je in je dagelijkse activiteiten en prestaties belemmert. Je twijfelt niet alleen over bepaalde keuzes of over wat je wel en niet kunt, je twijfelt over je hele zelfbeeld: over wie je bent, wie je wilt zijn en wat je graag wilt doen. De gedachten die je over jezelf hebt zijn vaker negatief dan positief. Je hebt het gevoel op ieder punt te falen. Wanneer je je vaak voor jezelf schaamt of onzeker bent over wat anderen van je vinden, dan kan het zelfs zijn dat je onzekerheid een sociale fobie wordt. Herken je jezelf hierin, dan is het wellicht verstandig om eens te rade te gaan bij een professionele coach. Samen met een coach kun je mogelijke oplossingen verkennen om met meer zelfvertrouwen door het leven te gaan.

Hoe vergroot je je zelfvertrouwen?

Het is nooit te laat en je bent nooit te volwassen om je zelfvertrouwen te vergroten. Carrièretijger geeft je een aantal tips:

• Check je gedachten over jezelf en nuanceer ze. Hoe vaak gebruik je termen als ‘altijd’, ‘nooit’, ‘niets’, ‘alles’? Gedachten met dit soort termen zijn onrealistisch. Er is namelijk niemand die niets kan. Het is nooit áltijd fout. Zo’n gedachte zorgt ervoor dat je onnodig negatief over jezelf gaat denken.
• Maak een persoonlijke SWOT-analyse, waaarmee je je sterke en zwakke punten in kaart brengt. Dit kun je bijvoorbeeld doen om met meer zelfvertrouwen naar je carrièremogelijkheden te kijken.
• Sta stil bij succesvolle ervaringen. Trek niet alleen je lessen uit fouten, maar ook uit je successen. Maak een lijstje van alle dingen die jou goed afgaan, van alle eigenschappen waar jij trots op bent of van wat je allemaal al hebt bereikt.
• Vergeef jezelf je fouten. Relativeer de fouten die je maakt; het is niet nodig om perfect te zijn en altijd alles onder controle te hebben. Een vergissing is menselijk.
• Accepteer een complimentje van een ander. Wijs een compliment van een collega niet van de hand en geniet van dit onverwachte ‘cadeautje’.

Bij welke beroepen heb je deze competentie nodig?

Of je nu accountant bent of magazijnmedewerker, in elk beroep is deze competentie belangrijk. Maar bij sommige beroepen is zelfvertrouwen een belangrijke eigenschap, denk bijvoorbeeld aan leidinggevende, commerciële en representatieve functies:

• Bedrijfsleider
• Piloot
• Verkoper
• Inkoper
• Persvoorlichter

Hoe toon je zelfvertrouwen bij een sollicitatie?

Wanner je op sollicitatiegesprek gaat, kan je gesprekspartner informeren naar de mate van je zelfvertrouwen. Hij kan je bijvoorbeeld vragen:

• Neem je bij een meningsverschil of een conflict zelf het initiatief om weer met elkaar in gesprek te komen? Kun je een recente situatie beschrijven waarin dat het geval was? Wat deed je precies? Wat was het resultaat?
• Wat zijn je sterke en zwakke punten?  Hoe weet je dit? Kun je voorbeelden geven?

Maar het kan ook zijn dat hij daar helemaal niet naar vraagt en zijn oordeel zal laten afhangen van de eerste indruk die je maakt en of dat je deze eerste indruk gedurende het gehele gesprek hebt weten vast te houden. Hoe zorg je er nu voor dat je een zelfverzekerde indruk achterlaat?

• Zorg voor kleding die past bij het bedrijf waar en de functie waarop je solliciteert.
• Stel je voor met een goede handdruk - dus niet te slap en niet te stevig - en kijk de ander daarbij aan.
• Zorg voor een positieve uitstraling.
• Houd de juiste afstand tot je gesprekspartner(s), dus niet te informeel, maar ook niet te formeel.
• Blijf rustig en zelfverzekerd, ook al is je gesprekspartner het niet met je eens. 

Aanbevolen websites

• Hoe creëer je stap voor stap meer zelfvertrouwen?
• Zelfvertrouwen.nl geeft zowel theoretische achtergrondinformatie als informatie over de (dagelijkse) praktijk van (het gebrek aan) zelfvertrouwen.

Aanbevolen boeken

De volgende twee boeken leggen je uit je hoe je stapsgewijs een gezond niveau van zelfvertrouwen kunt opbouwen en behouden:

• Zelfvertrouwen in zeven stappen. R. Rupp. Kosmos Uitgevers, 2008.
• Zelfvertrouwen. Matthew McKay en Patrick Fanning, Uitgeverij Thema, Zaltbommel.
  

Auteur: Marieke van Oosterhout