Waarden: wat vind ik belangrijk in mijn leven en mijn werk?

In je proces van zelfreflectie en bezinning op wat je nu eigenlijk wilt en belangrijk vindt in het leven, zul je terugkerende thema's ontdekken. Misschien ben je iemand die vooral van spanning en avontuur houdt, of ben je een echt mensenmens, of juist een introvert persoon die graag inhoudelijk en diepgaand met iets bezig is. Misschien ben je wel een heel solitair mens. Of misschien vind je geld en zekerheid belangrijk. Iedereen is anders, en alleen jij zelf kunt bepalen wat je de moeite waard vindt in het leven.

Persoonlijke waarden

Aan de hand van persoonlijke waarden kun je prioriteiten in je leven bepalen. Als je die prioriteiten van jezelf kent, wordt het gemakkelijker om keuzes te maken. Wat heeft prioriteit in jouw leven? Hoeveel ben je bereid in te leveren voor meer voldoening in je werk? Hoe belangrijk vind je financiële zekerheid? Komt dat voor of na zelfontwikkeling?
Maak eens een top vijf van jouw persoonlijke waarden. Denk er niet te lang over na, maar volg vooral je gevoel. Je kunt ook eerst een langere lijst maken en daarna de volgorde bepalen.

Je persoonlijke waarden hebben ook alles te maken met de persoon die je bent. Inzicht in je identiteit (wie ben ik?) is daarom belangrijk. Ben je introvert, dan past een hele wilde baan waarschijnlijk niet bij je. Ben je een mensenmens, dan komt je vermoedelijk niet erg tot je recht als je de hele tijd achter je bureau in een klein kamertje zit. Wil je een duidelijker beeld van jezelf krijgen en de waarden die jij belangrijk vindt, dan kan het helpen om je te verdiepen in persoonlijkheidsmodellen.

Werkwaarden

Een goede manier om te bepalen welk type baan overeenkomt met wat jij de moeite waard vindt in het leven, is het vaststellen van je loopbaanankers. Een loopbaananker (of carrièreanker) is een eigenschap of waarde die echt bij jou hoort. Ben jij een typische vrije vogel (met loopbaananker 'autonomie'), dan ben je misschien gelukkiger als zelfstandig ondernemer dan als administratief medewerker bij een verzekeringkantoor (om maar een voorbeeld te noemen). Ben jij iemand die juist van zekerheid houdt, dan is die baan bij het verzekeringskantoor wellicht helemaal zo gek nog niet. Als je werk hebt waarin aan je loopbaananker(s) wordt voldaan, dan heb je het meeste kans dat je je in dat werk goed tot je recht komt. Doe dus moeite om erachter te komen wat jouw belangrijkste loopbaanankers zijn.

Suggesties voor oefeningen

• Oude beelden van werk onderzoeken
• Als ik later groot ben

Bij welk soort organisatie pas ik?

Als je weet wat voor soort mens je bent en wat je belangrijk vindt in het leven, dan is het zaak om daar een passende werkomgeving bij te zoeken. Iemand die van overzichtelijkheid houdt, heeft het misschien meer naar zijn zin als bibliothecaris of accountant dan als ontwerper bij een multimediabedrijf. Ook de cultuur van organisaties kan sterk verschillen, zelfs binnen een bepaalde branche of professie. Je gedijt pas ergens goed als de organisatiecultuur aansluit bij je aard.

Soorten organisaties

Grofweg bestaan er vier soorten organisatieculturen:

• Rolcultuur. Hier bepalen formele rollen en hiërarchische lijnen de omgang tussen medewerkers. Procedures liggen vast en dingen gebeuren op afspraak. Zulke organisaties zijn doorgaans stabiel, voorspelbaar en soms bureaucratisch. Mensen die van zekerheid en vastigheid houden, passen vaak goed in een rolcultuur.
• Taakcultuur. De taak (en niet de functie) is belangrijk. De gestelde doelen vormen het uitgangspunt voor wat er gedaan moet worden. Er worden geen dingen gedaan omdat ze 'nu eenmaal bij de functie horen' of 'altijd zo gaan'. De organisatie is flexibel en resultaatgericht. Veel creatieve of innovatieve organisaties hebben een taakcultuur. Mensen die inhoudelijkheid belangrijk vinden, passen vaak goed in een taakcultuur.
• Existentiële cultuur (of persoonscultuur). Iedereen is zelf verantwoordelijk voor zijn of haar doen en laten. Medewerkers hebben een behoorlijke hoeveelheid autonomie en zelfstandigheid. Deze organisaties kennen geen baas of hooguit iemand die zelf ook meewerkt op dezelfde manier als de andere medewerkers. Voorbeelden zijn een advocatenbureau of een kunstenaarscollectief. Deze organisaties worden gekenmerkt door professionaliteit en vakmanschap.
• Clubcultuur (of machtscultuur). In zulke organisaties is er vaak een charismatische leider die veel macht heeft en die bepaalt wat de organisatiedoelen zijn. Van de medewerkers wordt verwacht dat ze die doelen met hart en ziel onderstrepen. Het zijn vaak organisaties die een gat in de markt vullen onder aanvoering van degene die het gat in de markt heeft ontdekt. Dit soort organisaties kunnen ideële doelen hebben en heel succesvol zijn in het bereiken van die doelen omdat ze zo duidelijk zijn. De naam van de oprichter is vaak overbekend en wordt geassocieerd met de 'formule' van het bedrijf, ook nadat de oprichter de organisatie allang weer verlaten heeft. Maar ook de medewerkers zelf associëren zich in hoge mate met de organisatie en de doelen ervan. Denk bijvoorbeeld aan The Body Shop van Anita Roddick. Ook de maatschappelijk en politiek geëngageerde internetprovider Xs4all is een goed voorbeeld.

Ben je als mens erg gesteld op autonomie en activiteit, dan pas je waarschijnlijk minder goed in organisaties met een rolcultuur. Die cultuur ervaar je als een keurslijf. Voel je je gauw onzeker en heb je behoefte aan een regelmatige steun in de rug (met andere woorden, is jouw loopbaananker 'zekerheid/stabiliteit'), dan kan zo'n rolcultuur juist erg prettig zijn. Ben je idealistisch en wil je zinvol werk doen, dan kun je je op je plaats voelen bij een organisatie met een clubcultuur, op voorwaarde dat de doelen van de organisatie echt bij jou als persoon passen.

Behalve in de organisatiecultuur verschillen organisaties ook op andere punten en je moet je daarom afvragen welk soort organisatie bij je past:

• Welk soort (branche, dynamiek, reputatie)?
• Hoe groot?
• Waar?
• Met of zonder maatschappelijk belang?
• Profit of non-profit?

Het type organisatie dat bij jou past, hangt behalve van je persoonlijkheid ook af van je loopbaanankers.

Aanbevolen website

• Meer over organisatiecultuur, met veel verwijzingen naar relevante literatuur.

Aanbevolen boek

• Schein, Edgar (1985). Loopbaan-ankers. Schoonhoven: Academic Service.

Auteur: Ysolde Bentvelsen