Carrièretijger: Home Carrièretijger
Carrièretijger
Carrièretijger
U bent hier: Home Functioneren Ontwikkelingsvaardigheden Jezelf ontwikkelen Reflecteren en zelfreflectie

Reflecteren en zelfreflectie

Reflecteren is een belangrijke competentie, en vooral een veelgebruikte term. Wanneer je 'googlet' op de term reflecteren geeft dat maar liefst 247.000 resultaten; er wordt blijkbaar veel gereflecteerd. Ook in hbo-opleidingen wordt van je verwacht dat je kunt reflecteren en bijvoorbeeld reflectieverslagen schrijft voor je portfolio. In de hbo-opleidingen SPH en MWD is reflectie een kerncompetentie.

Reflecteren, wat is dat eigenlijk?

Er zijn veel verschillende definities van reflectie. Bij de meeste draait het om het terugkijken op eigen ervaringen om daarvan te kunnen leren.

ZelfreflectieReflecteren betekent dat je jezelf een spiegel voorhoudt om zo stil te staan bij hoe je bijvoorbeeld werkt, welke keuzes je daarbinnen maakt, welke vaardigheden je inzet en hoe dat voelt.

Er zijn drie vormen van reflectie:

Deze drie vormen van reflectie zijn niet altijd zo duidelijk van elkaar te onderscheiden; de ene hangt nauw samen met de andere. Het draait bij reflectie in ieder geval altijd om jou.

Jijzelf als middelpunt

Bij reflecteren onderzoek je je manier van handelen, maar ook hoe je reageert op een bepaalde situatie en hoe dat voelt. Dat laatste, je gevoel, is een thema waarbij je uitgebreid stil moet staan in je manier van reflecteren. Vaak reageren we uit een eerste impuls op een situatie. Dat betekent dat je niet eerst nadenkt voor je iets doet, maar handelt op basis van je eigen emoties. Ook kan het zijn dat je werkt vanuit vooringenomen standpunten of overtuigingen zonder dat je dit zelf in de gaten hebt. Je gaat er bijvoorbeeld vanuit dat een collega met wie je samenwerkt iets niet kan, en zonder er echt over na te denken heb je zijn taken daarom overgenomen.

Door te reflecteren:

Reflecteren is een manier van leren

Leren kan op veel verschillende manieren. Veel mensen associëren leren met studeren uit boeken. Dit is kennisleren. Maar er zijn nog meer vormen van leren:

Reflecteren is een vorm van houdingsleren; het is een manier om over jezelf te leren. Het kan je bijvoorbeeld helpen om een Persoonlijk Ontwikkelingsplan (POP) te maken. Door te reflecteren weet je wie je bent, wat je motiveert, wat je gemakkelijk afgaat en waar nog uitdagingen voor jou liggen. Reflectie kan je daarom helpen ontwikkeldoelen binnen het POP op te stellen. Het is een houding die veel studenten die van het mbo naar het hbo overstappen vaak lastig vinden om aan te leren.

Hoe moet je reflecteren?

Niet iedereen kan van nature gemakkelijk reflecteren. Sommige mensen geven bijvoorbeeld de voorkeur aan het kennisleren. Zij vinden het leuker om met theorieën bezig te zijn dan met hun eigen houding. Welke manier van leren jij vooral zult gebruiken is afhankelijk van je eigen leerstijl.

Door een leerstijlentest te doen kun je achterhalen welke leerstijl bij jou hoort. Zo weet je of je een doener, bezinner, denker of beslisser bent.

De bezinner is iemand die graag gebruikmaakt van reflectie. Hanteer je meestal een andere leerstijl, dan zul je minder snel reflecteren. Het is in zo'n geval belangrijk om er heel bewust mee bezig te zijn. Dit kan door er een vast moment voor in je agenda te prikken of het reflecteren systematisch en methodisch aan te pakken. In veel hbo-opleidingen wordt daarom gewerkt met het STARR-model. Dit staat voor:

De STARR-methode werkt als volgt:

Je beschrijft een concrete situatie en geeft daarbij aan wat jouw taak of rol hierbij is. Dan beschrijf je welke acties je hebt ondernomen en wat hiervan het resultaat was. Tot slot doe je de werkelijke reflectie. Het is hierbij wel belangrijk eerst onderzoek te doen, dat wil zeggen jezelf vragen te stellen, voordat je conclusies trekt voor een volgende, vergelijkbare situatie.

Bij sollicitatiegesprekken en ook bij het schrijven van sollicitatiebrieven wordt het STARR-model veel gebruikt. De nadruk op de laatste R van reflectie komt daarbij soms te vervallen, en dan wordt er wel gesproken van de STAR-methode.

Het is belangrijk om open vragen te stellen, want open vragen geven ruimte voor onderzoek. Het zijn geen vragen die je alleen maar met ja of nee kunt beantwoorden. Open vragen beginnen meestal met:

Reflecteren is niet hetzelfde als evalueren

Het gaat er bij reflecteren dus om steeds terug te kijken op, en jezelf vragen te stellen over hoe jij aan het werk bent en wat daar de achtergronden van zijn.

Het gaat er dan niet zozeer om of je het werk goed of juist niet goed hebt gedaan. Dat is evalueren. Het is juist belangrijk het beoordelen (evalueren) van je eigen handelen uit te stellen. Dit geeft ruimte voor zelfonderzoek, waardoor je meer leert over je eigen handelen. 

Bij evalueren gaat het ook veel meer om het beoordelen van je voorgenomen werkplan. Iemand die evalueert vergelijkt de verwachting die hij van te voren had met de feitelijke gang van zaken. Na reflectie kan evaluatie plaatsvinden. Dan kun je conclusies trekken en doelen stellen voor een volgende keer.

Bij evalueren:

Bij reflecteren:

Zelfreflectie

Zelfreflectie is een speciale vorm van reflecteren. Het verschil is dat je zelfreflectie zelfstandig toepast, dat wil zeggen dat je dit op eigen initiatief en alleen doet. Je vergaart op die manier de nodige zelfkennis. Zelfreflectie vraagt daarom wel wat zelfdiscipline. Er is niemand die zegt dat je het moet doen, er is ook niemand die zegt dat je er bijvoorbeeld nog even mee door moet gaan. Toch heeft zelfreflectie ook veel voordelen: je kunt het op ieder moment gebruiken en het zorgt ervoor dat je bewust bezig bent met je eigen ontwikkeling. Zelfreflectie kun je even tussendoor doen, of als je op de fiets naar huis rijdt vanuit je werk.

Zelfreflectie is ook mogelijk in de vorm van een logboek. Je schrijft je reflectie op papier. Dit vertraagt het denkproces, en geeft je tijd om rustig terug te blikken. Binnen hbo-opleidingen wordt vaak ook om een schriftelijke zelfreflectie gevraagd in de vorm van reflectieverslagen.

Tips voor het reflecteren

Je kunt op iedere situatie reflecteren en op elk probleem dat je bezighoudt . Daar kun je veel van leren, maar de valkuil is dat je hierdoor door de bomen het bos niet meer ziet en eindeloos blijft terugkijken. Een ander gevaar is dat je misschien het gevoel dat je eigenlijk wel lekker bezig bent – het werk gaat goed, er is geen kritiek van collega’s of je leidinggevende – en dus zie je geen reden om te reflecteren. Toch kan het dan ook heel leerzaam zijn om stil te staan bij jezelf en je manier van handelen.

De volgende tips kunnen je helpen bij het reflecteren:

Hoe toon je bij een sollicitatie aan dat je kunt reflecteren?

Je solliciteert op een functie als maatschappelijk werker. Kunnen reflecteren op je eigen gedrag is een van de vereisten in de functie. Je staat er even bij stil wat dat betekent. Om mensen met emotionele problemen goed te kunnen adviseren moet je je bewust zijn van je eigen emoties.

Je bent lid van een intervisiegroep van maatschappelijk werkers. Hierin bespreek je met collega´s uit andere organisaties iedere maand een lastige casus uit de praktijk. Ieder jaar stel je voor jezelf een ontwikkelingsplan op, deze bespreek je in de groep.

Dat zet je in je sollicitatiebrief. Je vindt het zelf belangrijk dat je lastige situaties op een prettige en constructieve manier kunt bespreken met je toekomstige collega´s. Je besluit hier zelf naar te vragen in een sollicitatiegesprek, als je daarvoor wordt uitgenodigd.

Andere voorbeelden

Trainer bedrijfsopleidingen: In mijn vak moet ik me blijven ontwikkelen. Anders kan ik anderen niet inspireren dat ook te doen. Regelmatig kijk ik naar mijn sterke en zwakke punten in een persoonlijke swot-analyse en stel nieuwe leerdoelen vast.

Adviseur: Omdat ik als extern adviseur altijd de rol heb van iemand die het beter weet, is het juist van belang regelmatig te reflecteren op wat ik doe en hoe ik het doe. Ik krijg ook feedback van klanten, maar zij zien natuurlijk alleen de buitenkant van mij. Aan de binnenkant voel je vaak hoe het echt zit en waar ik me verder in moet ontwikkelen om mijn klanten van een goed advies te voorzien.

Leraar basisonderwijs: Kinderen reageren sterk op mijn gedrag. Mijn klas houdt me in die zin altijd een spiegel voor. Als de sfeer in de groep slechter wordt, moet ík iets mijn gedrag veranderen. Daarvoor moet ik goed bij mezelf te rade gaan. Een paar lange strandwandelingen later, ben ik veel inzicht en zeker drie leerdoelen rijker.

Voorbeelden van vragen over reflectie tijdens het sollicitatiegesprek:

Aanbevolen websites

Aanbevolen boeken

Auteur: Lida Nijgh

http://www.carrieretijger.nl/functioneren/ontwikkelen/jezelf-ontwikkelen/reflectie Sitemap © Copyright Applinet B.V. 2004-2014 ColofonAdverteren

Carrièretijger
Carrièretijgers in gesprek over solliciteren, opleiding, persoonlijke ontwik­keling en carrière maken: