Carrièretijger: Home Carrièretijger
Carrièretijger
Carrièretijger
U bent hier: Home Functioneren Professionele vaardigheden Observeren

Observeren

In sommige beroepen moet je een vakkundig oordeel over iemand kunnen vellen. Dat doe je door die persoon te observeren. Mensen die dat beroepshalve moeten kunnen, zijn bijvoorbeeld verpleegkundigen, medewerkers van kinderdagverblijven, maatschappelijk werkers, sociaal-pedagogisch hulpverleners, leraren, psychologen en trainers. Maar ook selecteurs die sollicitanten beoordelen, tijdens een sollicitatiegesprek of een assessment, moeten goed kunnen observeren.

Waarom observeer je?

Bij een beroepsmatige observatie is meestal sprake van gestructureerde observatie. Je observeert dan met een bepaald doel. Je wilt bijvoorbeeld te weten komen waarom een bepaald kind in een klas zo vaak ruzie maakt. Of je wilt erachter zien te komen of een bejaarde ziekenhuispatiënt dement, depressief of gedesoriënteerd is.

Van tevoren bepaal je het doel van de observatie en bedenk je op welk soort gedrag je gaat letten. Bij een verwarde bejaarde patiënt ga je niet bijhouden hoe vaak hij niest of hoest, bijvoorbeeld. Wel hoe vaak en wanneer hij of zij lacht of huilt.

Je bedenkt in wat voor situatie je de te observeren persoon het beste kunt bekijken. Sommig gedrag komt alleen voor in interactie met andere mensen, dus dan moet je zorgen voor een setting waarin die anderen ook aanwezig zijn en jij de interactie kunt waarnemen. Als je daarbij het gedrag van iemand in zijn algemeenheid wil bekijken, dan is er sprake van ongestructureerde observatie.

Observeren moet je zo objectief mogelijk doen, dus je moet vooral feiten registreren. Registreer aantallen (frequenties, duur) van bepaald gedrag, en vermijd subjectieve aanduidingen als 'verdrietig' als iemand huilt. Iemand kan ook huilen van woede of machteloosheid.

Hoe observeer je?

Je gebruikt, afhankelijk van het doel van je observatie, een of meer manieren om te observeren. Je zintuigen zijn het belangrijkste middel.

Participerend of op afstand observeren

Als het van belang is te observeren hoe iemand zich gedraagt in de interactie met jou, dan kun je kiezen voor participerend observeren. Je bent dan als observator zelf deel van de setting. Van een autistisch kind wil je bijvoorbeeld weten hoeveel contact hij met je kan maken en hoe lang hij dat contact weet vast te houden. Daarvoor kun je bijvoorbeeld een gesprekje met dit kind voeren of een spelletje met hem doen. Ben je de gesprekspartner van degene die je observeert, dan is er altijd sprake van een participerende observatie.

Als je op afstand observeert maak je geen deel uit van de situatie. Je bekijkt het gedrag van de zijlijn, bijvoorbeeld door onopvallend aanwezig te zijn in de ruimte (een klas, in een recreatieruimte voor psychiatrisch patiënten), eventueel zelfs achter glas (een one-way screen).

Verwante competenties

Valkuilen

Als je observeert, wees je dan goed bewust van deze valkuilen en zorg ervoor dat je er niet in stapt.

Observeren en dan?

Moet je beroepsmatig observeren, dan heb je daarnaast nog een aantal technieken nodig om je observaties te kwantificeren en ze zo objectief mogelijk te presenteren.

Stel, je bent orthopedagogisch medewerker in een medisch kinderdagverblijf. In een kringgesprek met kleuters registreer je bijvoorbeeld op een kaart wat een van de kleuters, Thomas, gedurende een bepaald tijdsinterval doet. Je kruist aan: zit een halve minuut op zijn stoeltje te draaien, kijkt vijftien seconden om zich heen, begint dan aan zijn buurman te plukken (15 seconden). Daarna rollen ze over de grond in een vechtpartijtje. Dat duurt tot de juf er wat van zegt (1 minuut). Thomas gaat twee minuten zitten mokken. Enzovoort.

Natuurlijk moet je je observatie een aantal keer herhalen om een representatief beeld van het gedrag van Thomas te verkrijgen. Je turft zijn handelingen (de duur, frequentie en mate). Als je dat gedaan hebt, dan beschrijf je wat je gezien hebt bondig in een rapport en verbindt daar een conclusie aan: "Thomas doet niet goed mee bij de kringgesprekken. Hij lijkt aandacht te willen en verkrijgt deze door kinderen om hem heen uit te dagen. Op die manier lukt het hem uiteindelijk de aandacht van de juf trekken, zij het negatieve aandacht."

Door te observeren kun je vaststellen wat voor persoonlijkheidstrekken iemand heeft. Er zijn diverse persoonlijkheidsmodellen waarin je deze trekken kunt plaatsen. Dit soort modellen wordt onder andere veel gebruikt bij assessments, omdat ze iets zeggen over de kans van slagen in een baan.

Kun je observeren leren?

Ja, observeren leer je door het veel te doen. Dat betekent bewust kijken, luisteren en voelen. Het is belangrijk om dat zo onbevangen mogelijk te doen, en niet meteen te oordelen. Dingen zijn soms anders dan ze lijken. De een is van nature een betere observeerder dan de ander. De een heeft nu eenmaal scherpere ogen dan de ander. Als je je ogen figuurlijk scherp leert stellen, observeer je beter. Na verloop van tijd gaat dat steeds meer vanzelf.

Hoe toon je bij een sollicitatie aan dat je goed kunt observeren?

In veel sociale beroepen leer je systematisch observeren tijdens de opleiding. Ook zul je het in de praktijk regelmatig moeten toepassen. Beschrijf in je sollicitatiebrief welke ervaring je hebt met observeren, welke instrumenten je gebruikte en of je bijvoorbeeld wel eens tot bijzondere conclusies bent gekomen.

Voorbeelden van vragen over observeren tijdens het sollicitatiegesprek:

Aanbevolen website

Auteur: Ysolde Bentvelsen

http://www.carrieretijger.nl/functioneren/professionele-vaardigheden/observeren Sitemap © Copyright Applinet B.V. 2004-2017 ColofonAdverteren

Carrièretijger
Carrièretijgers in gesprek over solliciteren, opleiding, persoonlijke ontwik­keling en carrière maken: