Behulpzaam

Behulpzaam of hulpvaardig zijn wil zeggen dat je goed begrijpt wat een ander nodig heeft en dat je bereid bent hem te helpen en ondersteunen. Je reikt collega's, klanten en andere mensen graag de helpende hand. Je draagt positief bij aan het resultaat van de ander.

Je biedt je hulp bijvoorbeeld aan als een collega:

  • jou vraagt om hem te helpen
  • kennelijk worstelt met een lastig probleem
  • een hoge werkdruk heeft

Hulpvaardigheid is een nuttige soft skill voor een ambitieuze professional.

Twee pijlers van behulpzaamheid

1 de hulpbehoefte invoelen

Hulpvaardig zijn betekent dat je attent en sensitief bent en goed doorhebt wanneer:

  • iemand prijs stelt op jouw hulp
  • een collega wel een steuntje in de rug kan gebruiken

Je snapt ook goed wanneer iemand niet om jouw hulp verlegen zit, bijvoorbeeld omdat hij:

  • zelf wil leren om het werk goed of efficiënt te doen
  • meer ervaring wil opdoen met de betreffende taak, ook al is hij er nog niet bedreven in

2 helpen

Je kunt op verschillende manieren een bijdrage leveren om hulpgevend te zijn. Het kan betekenen dat je tot hulp bereid bent en:

  • anderen van dienst bent met een klusje op jouw werkterrein
  • actief meewerkt en een deel van het werk van een collega overneemt
  • bijspringt in een ander team dat een capaciteitsprobleem heeft
  • even meedenkt met een collega die jou consulteert
  • je expertise deelt, je deskundige licht ergens over laat schijnen en iemand adviseert
  • jezelf ondergeschikt maakt en een collega assisteert bij een lastige klus
  • iemand bijstaat die het even moeilijk heeft
  • een luisterend oor biedt aan iemand die ergens mee zit
  • iemand de weg wijst op onbekend terrein
  • welwillend reageren op een hulpvraag, een hulpwens of een signaal van iemand die hulpbehoevend is
  • iemand aanmoedigt of stimuleert om een gewaagde stap te zetten
  • steun uitspreekt voor een plan of voornemen
  • iemand coacht bij het leren van een nieuwe vaardigheid

Wat betekent behulpzaamheid concreet?

Enkele concrete voorbeelden van behulpzaam gedrag:

  • Je luistert goed wanneer iemand vertelt over een probleem waar hij mee worstelt. Je vraagt of hij of zij jouw hulp op prijs stelt.
  • Je reageert welwillend als iemand een beroep op je doet.
  • Als je taalvaardig en accuraat bent, dan wijs je een minder taalvaardige collega tactvol op taal- en spelfouten in zijn tekst.
  • Als je ziet dat bepaalde berekeningen in een spreadsheet handiger kunnen worden geïmplementeerd, dan bied je een collega aan om er formules, macro's of functies voor te coderen.
  • Je begeleidt een nieuwe collega op zijn of haar eerste werkdag om de weg door de organisatie te vinden.

Wat zijn kenmerkende kwaliteiten van behulpzame mensen

Behulpzame mensen zijn doorgaans:
  • bescheiden en plaatsen zichzelf op de achtergrond. Ze helpen iemand ondersteunend achter de schermen, zonder de credits voor het resultaat te claimen.
  • collegiaal en coöperatief: ze zijn een steun en toeverlaat voor hun collega’s. 
  • sociabel, open en benaderbaar.
  • aimabel, vriendelijk, aardig.
  • verbonden met de organisatie waarvoor ze werken en het werk dat ze doen.
  • empathisch en mensgericht
  • gevoelig voor behoeften van anderen
  • zorgzaam en bereid zich in te zetten voor een ander
  • attent en voorkomend
  • onbaatzuchtig
  • loyaal aan hun werkgever
  • betrouwbaar: als ze hulp aanbieden, dan leveren ze die ook daadwerkelijk

Wat zijn de voordelen van behulpzaamheid?

Wat levert behulpzaamheid op de werkvloer op?
  • Je levert een positieve bijdrage aan de werksfeer in je team of op de afdeling.
  • Je kunt respect verdienen door altijd klaar te staan om een luisterend oor te bieden, assistentie te verlenen, een collega te helpen of adviseren.
  • Door wederkerigheid of reciprociteit kun je op jouw beurt ondersteuning van je collega's verwachten wanneer je dat een keer nodig hebt.
  • Je bouwt een betere band met collega's op waardoor je je netwerk uitbreidt en je beter kunt samenwerken.

Behulpzaamheid is een essentiële kwaliteit voor effectief leiderschap en speelt een cruciale rol bij het vormen van een positieve bedrijfscultuur. Als leider betekent behulpzaam zijn dat je openstaat voor de behoeften en zorgen van je teamleden. Het gaat om het bieden van ondersteuning, het delen van kennis en het faciliteren van groei en ontwikkeling van anderen.

In Leiderschap

  • Een behulpzame leider luistert actief en toont empathie, wat vertrouwen en respect opbouwt binnen het team.
  • Behulpzame leiders creëren een omgeving waarin teamleden zich gewaardeerd voelen, wat leidt tot verhoogde betrokkenheid en motivatie.
  • Behulpzaamheid stimuleert samenwerking en open communicatie, waardoor teamleden zich comfortabel voelen om ideeën en feedback te delen.

Bijdrage aan de bedrijfscultuur

  • Een cultuur van behulpzaamheid bevordert positieve relaties en een gemeenschapsgevoel op de werkplek.
  • Het moedigt medewerkers aan om elkaar te helpen en te ondersteunen, wat resulteert in een meer cohesief en productief team.
  • Hulpvaardigheid draagt bij aan een cultuur van wederzijdse ondersteuning en collectief succes.
  • Een positieve bedrijfscultuur die behulpzaamheid waardeert, trekt talent aan en behoudt het, omdat mensen graag werken in een omgeving die collegialiteit en ondersteuning hoog in het vaandel heeft staan.

Behulpzaamheid in leiderschap is dus niet alleen gunstig voor individuele medewerkers, maar het versterkt ook de algehele structuur en het welzijn van de organisatie. Het is een investering in mensen en relaties die zich vertaalt in betere prestaties en succes op lange termijn.

Hoe kun jij behulpzaamheid inzetten om jouw werkomgeving te verbeteren?

Behulpzaamheid als competentie

Een competentie is een in gedrag waarneembare combinatie van kennis, vaardigheden en persoonlijke kwaliteiten waarmee je in praktijksituaties je werk goed kunt doen. De competentie behulpzaam (of: hulpvaardig, helpen) staat op menige lijst met algemene competenties.

Aan welke competenties draagt behulpzaamheid bij?

  • Adviseren: je wilt de leiding van de adviesvragende organisatie helpen om de gewenste verandering voor elkaar te krijgen.
  • Collegiaal: je kunt inspelen op de wensen en behoeften van collega's.
  • Gastvrijheid: tijdens zijn verblijf behandel je een gast voorkomend, dienstbaar en behulpzaam. Je helpt en ondersteunt gasten als ze daar behoefte aan hebben.
  • Geduld: je helpt iemand op diens verzoek nogmaals met hetzelfde, zonder je eraan te ergeren.
  • Netwerken: het aanknopen en onderhouden van persoonlijke en professionele relaties, met de bedoeling elkaar nu en dan een gunst te kunnen verlenen op het gebied van werk, carrière of privéleven.

Behulpzaam als kernkwaliteit

Volgens het model van de kernkwaliteiten en kernkwadranten van Daniel Ofman kan behulpzaamheid net als elke kwaliteit doorslaan naar een valkuil. Je bent dan te behulpzaam en anderen zien dat als een slechte eigenschap. Jouw uitdaging is om dat te voorkomen. Als behulpzaamheid een kernkwaliteit van je is, dan kun je daarbij ook allergieën hebben en je ergeren aan bepaald gedrag van anderen.

Wat zijn de kernkwadranten van behulpzaam?

In het model van de kernkwaliteiten onderzoeken we hoe iemand met een bepaalde kwaliteit interactie heeft met andere mensen in zijn omgeving. Daartoe kijken we naar 4 kwadranten en hun onderlinge samenhang:

  1. de kernkwaliteit: een behulpzaam karakter
  2. de valkuil waarnaar deze kwaliteit kan doorslaan
  3. de allergie of irritatie: gedrag van anderen waar je je aan ergert; vaak is dat doorgeslagen gedrag waarachter een kernkwaliteit van de ander schuilgaat
  4. het leerdoel of de uitdaging waarmee: 
    • je voorkomt dat je doorschiet naar de valkuil
    • je iets leert van de kernkwaliteit van de ander

Een voorbeeld van de invulling van de kernkwadranten van behulpzaam:

  • kernkwaliteit: behulpzaam
  • valkuil: jezelf wegcijferen door zoveel voor anderen te doen dat je zelf overvraagd of overbelast raakt
  • allergie: een collega die jouw hulpverzoek weigert omdat hij er onvoldoende tijd voor heeft
  • uitdaging: assertief grenzen stellen

Het is bij dit voorbeeld goed denkbaar dat de collega waaraan je je ergert, al een goed ontwikkelde assertiviteit heeft en al dan niet terecht zijn grens stelt. De ergernis wijst je zo de weg naar een leerdoel: een kwaliteit om te ontwikkelen.

Een ander voorbeeld van het kernkwadrant van hulpvaardig:

  • kernkwaliteit: hulpvaardig
  • valkuil: minachting van de ander, door zijn competenties of leervermogen te onderschatten
  • allergie: een leidinggevende die een lastige taak aan jou overdraagt en je maar "laat zwemmen" (door geen aandacht meer aan jou te besteden).
  • uitdaging: de taak aan een ander toevertrouwen en hem of haar de tijd geven om bij te leren

Zoals uit deze voorbeelden blijkt, zijn er verschillende invullingen van de kernkwadranten mogelijk, maar is er altijd een samenhang tussen de vier kwadranten.

Wat is de valkuil van behulpzaam?

De een is behulpzaam, een ander is behulpzamer, jij bent het behulpzaamst. Dat is een kwaliteit. Maar kun je ook té behulpzaam of overbehulpzaam zijn? Jazeker, overmatige behulpzaamheid kan doorslaan naar:
  • Minachting voor de competenties van de ander. Door je hulp ongevraagd aan te bieden zeg je eigenlijk tegen een collega: jij kunt dit niet zo goed, zal ik even bijspringen?
  • Pleasen: anderen zo graag willen behagen dat je jezelf vergeet, opoffert of wegcijfert. Je gaat over je grenzen heen en doet dingen voor anderen die je eigenlijk niet wilt doen. Je wilt iemands wensen of behoeften bevredigen, omdat je diens goedkeuring, genegenheid of waardering nastreeft.
  • Bevorderen of cultiveren van hulpafhankelijkheid of een afhankelijkheidsrelatie.
  • Te welwillend of onderdanig zijn en geen 'nee' durven zeggen op een hulpverzoek.
  • Te veel tijd besteden aan collega's die om hulp vragen, waardoor je eigen taken eronder lijden.

Wat zijn je allergieën?

Als je zeer behulpzaam bent, dan kun je je ergeren aan iemand die:
  • zich hulpeloos voordoet en weinig moeite doet om te leren hoe hij de klus zelf kan klaren
  • zich afhankelijk en hulpbehoevend opstelt
  • geen poot uitsteekt als een ander kennelijk hulp nodig heeft
  • ongevoelig of onverschillig reageert als je hem om hulp of advies vraagt
  • betweterig is, alles altijd beter weet en jou ongevraagd advies geeft
Laat je niet uit het veld slaan door deze ergernissen, maar gebruik de irritatie-energie om leerdoelen te ontdekken en jezelf te ontwikkelen.

Wat zijn jouw uitdagingen of leerdoelen?

Belangrijke leerdoelen om te voorkomen dat behulpzaamheid doorslaat naar een valkuil zijn:
  • Assertiviteit: het uiten van je gedachten, gevoelens en meningen op een directe, eerlijke en gepaste wijze. Je durft je grenzen te stellen en 'nee' te zeggen op een te vergaand verzoek van een hulpvrager.
  • Respect: waardeer de ander om zijn of haar kwaliteiten en vertrouw erop dat hij zijn eigen werk aankan zonder jouw hulp en ondersteuning.
  • Delegeren: een taak met de bijbehorende bevoegdheden en middelen overdragen aan een medewerker of collega. Je vertrouwt de ander het werk toe en biedt hem daarbij voldoende zelfstandigheid.

Met behulp van het kernkwadrantenmodel kun je jezelf verbeteren door deze kwaliteiten verder te ontwikkelen. Zie het als zelfhulp om van je allergische reactie op hulpbehoevende of onbehulpzame figuren af te komen.

Behulpzaam als karaktertrek

In het persoonlijkheidsmodel The Big Five is hulpvaardigheid een element van het persoonlijkheidskenmerk inschikkelijkheid.

In het persoonlijkheidsmodel van het enneagram is behulpzaamheid een wezenskenmerk van de helper: iemand die geliefd wil zijn of worden en die altijd voor anderen klaar staat.

Aanbevolen websites

Auteur: René Pijlman

Je bent hier: Home Functioneren Samenwerken Sociale eigenschappen Behulpzaam