Carrièretijger: Home Carrièretijger
Carrièretijger
Carrièretijger
U bent hier: Home Functioneren Samenwerken Sociale vaardigheden Assertiviteit

Assertiviteit

Hoe vaak zeg je sorry, terwijl je eigenlijk niets verkeerd hebt gedaan? Zeg je soms ja, terwijl je eigenlijk nee wilde zeggen? Of verzin je een smoes om ergens onderuit te komen?
Aan de andere kant: reageer jij ook wel eens kattig op een verzoek? En houd jij altijd rekening met de belangen en gevoelens van een ander in het behalen van je eigen doelen?

Hoog tijd om wat aan je assertiviteit te gaan doen. Want: waarom zeg je niet waar het op staat en geef je de ander die ruimte ook niet?

Wat is assertiviteit?

Assertiviteit is het uiten van je gedachten, gevoelens en meningen op een directe, eerlijke en gepaste wijze. Je komt op voor je eigen belangen op een manier die past bij de situatie en die zowel respectvol is naar jezelf als naar de ander.

Assertiviteit, subassertiviteit en agressiviteit

Je kunt zeggen dat assertiviteit betekent dat je een balans vindt tussen het behartigen van je eigen belangen en het rekening houden met de belangen van een ander.

In schema ziet het er al volgt uit:

 

Subassertief

Assertief

Agressief

Je houdt rekening met je eigen belangen

 -

+

+

Je houdt rekening met de belangen van de ander

 +

+

-

Een voorbeeld:

Stel je voor: Je baas vraagt of je morgen over wilt werken, terwijl je net met je partner hebt afgesproken voor een romantische avond. Bovendien heb je deze week al twee keer overgewerkt. Welk antwoord zou jij geven?

Jij zegt:
A “Dat moet dan maar” (en voelt meteen al een knoop in je maag, omdat je dit ook weer tegen je partner moet gaan zeggen)

B “Bekijk het maar, het is al de derde keer deze week. Je zoekt het maar uit!”

C “Nee, helaas, morgenavond lukt het me niet. Ik heb al een andere afspraak staan die ik niet af wil zeggen“.

Je durft niet te zeggen wat je wilt en laat je wat in de maag splitsen. Dit noemen we subassertief gedrag. Je laat je leiden door gedachten als: “Misschien wordt mijn baas wel boos als ik nee zeg” of "zo erg is het ook weer niet" of “ anderen doen het ook, dus kan ik niet achterblijven”. Je geeft daardoor geen grenzen aan, neemt geen verantwoordelijkheid (je had namelijk al een afspraak) en voelt je zelfs het slachtoffer. Daardoor kom je ook met jezelf in de problemen.

De tweede reactie is ook niet effectief. Het is een voorbeeld van agressief gedrag. Je bereikt er misschien mee dat je niet hoeft over te werken, maar de relatie met je baas heeft wel wat deuken opgelopen. Een agressieve reactie is een buitenproportionele reactie. Je verbreekt er alle contact mee en hebt grote kans op ruzie. En waarom zou je het niet vriendelijk kunnen zeggen?

Een voorbeeld van assertief gedrag. Je zegt wat je wilt, zonder grof of onderdanig te worden. Door vastberaden en vriendelijk een verzoek te weigeren, is de kans groot dat de ander zich jouw reactie zal aantrekken.
De kern van assertief gedrag is dat je voor jezelf durft op te komen, je eigen mening en je gevoel durft te uiten zonder je schuldig of onzeker te voelen, en zonder daarbij de belangen van je gesprekspartner onnodig te schaden.

Goed voorbeeld van assertieve feedback

Stel iemand laat je telkens niet uitpraten in een vergadering. Om gek van te worden! Hoe los je dat op? Door de ander duidelijk te maken dat je het hinderlijk vindt dat hij je niet laat uitpraten. Hoe je dat assertief kunt zeggen zie je in dit filmpje (AVI, 6 MByte). De tekst van het filmpje:

"Je onderbrak me terwijl ik eigenlijk nog niet alle informatie had gegeven van dit agendapunt. En dat gebeurt de laatste tijd wel vaker in onze vergaderingen. Ik vind dat vervelend, want het geeft mij het gevoel dat je mijn bijdrage eigenlijk helemaal niet belangrijk vindt. Zou je me in het vervolg willen laten uitpraten?"

Situaties die vragen om assertiviteit

Negatieve feedback

Je hebt last van het gedrag van een ander, en zegt daar wat van.
Hoe: Hanteer de ik-vorm. Beschrijf iemands specifieke gedrag, beschuldig hem niet als persoon, maar uit je gevoelens over dat gedrag. Vertel ook wat je wel wilt. Dit zijn belangrijke regels bij het geven van feedback.

Voorbeeld:
Iemand valt je steeds in de rede terwijl je een verhaal aan het vertellen bent.
Jij zegt: “Ik vind het vervelend dat je me niet uit laat praten. Dan raak ik de lijn van mijn verhaal kwijt. Kun je me in het vervolg mijn verhaal gewoon even laten afmaken, voordat je met jouw mening komt?”

Je hebt een andere mening

Uitkomen voor een afwijkende mening kan soms best lastig zijn, zeker als je de enige bent. Toch zul je jouw mening op tafel moeten leggen. Vertel rustig je standpunt en geef daarvoor argumenten. Stel ook vragen over de standpunten van een ander.
Voorbeeld: Tijdens een vergadering op je werk, verkondigt je baas dat hij niet meer wil investeren in de samenwerking met een andere afdeling. Iedereen valt hem bij.
Jij zegt: “Ik snap jullie irritatie, maar ben het er toch niet mee eens. We schieten daar uiteindelijk weinig mee op. Hoe zien jullie dan dat dit probleem op langere termijn wordt opgelost? We hebben de informatie van die afdeling volgend kwartaal wél nodig.”

Je wilt een verzoek weigeren

Er wordt een beroep op je gedaan waaraan je niet wilt voldoen. Zeg dan gewoon nee! Je hoeft daar ook niet altijd een reden voor te geven. Houd het algemeen en geef anderen niet de mogelijkheid over jouw redenen te gaan discussiëren. Val niet in de valkuil van de verdediging en spreek je weigering rustig uit. Het is je goed recht om zo nu en dan eens nee te zeggen.
Voorbeeld: Een collega vraagt: “Zou jij even deze klus van mij over willen nemen?”
Jij zegt: “Nee, dat kan ik er nu niet bij hebben. “

Je wilt iets van een ander

Voorbeeld: Je wilt een salarisverhoging.
De truc is om er zelf om te vragen, eerst met de deur in huis te vallen, en dan je verzoek te onderbouwen. Draai er niet omheen en laat zeker niet je gesprekspartner raden naar je wens.
“Ik wil graag salarisverhoging. Mijn resultaten zijn goed. Ik vind het meer dan redelijk dat ik nu evenveel ga verdienen als mijn collega´s.” Het vervolg van deze mededeling zal zijn dat je gaat onderhandelen.

Wat houdt je tegen om assertiever te worden?

De meeste mensen voelen goed aan wat assertiviteit is, zowel bij zichzelf als bij een ander. Wat was jouw antwoord in het voorbeeld van het overwerken? De meeste mensen zullen C herkennen als het ´goede antwoord´. Je weet vaak wel wanneer je onvoldoende voor jezelf bent opgekomen. Ook bij een ander herken je meestal onderdanig of agressief gedrag wel.
Maar het kan toch zo vreselijk lastig zijn de balans tussen ´opkomen voor jezelf´ en ´de belangen van een ander respecteren´ te vinden. Hoe komt dat toch?

Waarom reageer je subassertief?

Assertiviteit vanuit subassertiviteit aanleren is lastig, omdat er vaak diepere gevoelens bij betrokken zijn. Schaamte, angst en schuldgevoel verhinderen je om te zeggen wat je wilt, je grenzen aan te geven of toe te geven dat je iets niet snapt.

MAAR: Als je je eigen belang niet communiceert, verwacht je wel erg veel van een ander. Hoe kan iemand rekening houden met jouw belangen en gevoelens als je dat zelf niet aangeeft?

Ga bij jezelf na wat voor motieven je hebt om niet assertief te zijn. Je zult zien dat dit geen rationele motieven zijn. Train jezelf hiervoor in rationeel denken.

Waarom reageer je agressief?

Ook agressiviteit heeft vaak diepere wortels. Het heeft meestal te maken met angsten, onzekerheid en verwachtingen over gedrag van een ander.

Hoe toon je in een sollicitatie je assertiviteit aan?

In de personeelsadvertentie van een bouwbedrijf wordt gevraagd om een stevige assertieve P&O-adviseur. Je begrijpt dat je in zo'n bedrijf met een paar honderd bouwvakkers als personeelsadviseur stevig in je schoenen moet staan, zeker als vrouw. Ook verwacht je in het bedrijf een zeer directe manier van communiceren. Gewoon zeggen waar het op staat. Ja zeggen als je ja bedoelt, maar nee als het daadwerkelijk nee is.

In je huidige baan als personeelsadviseur bij een krant moet je meestal voorzichtiger te werk gaan. Journalisten hebben vaak lange tenen. Je hebt veel geleerd bij de krant; je collega's vonden je aanvankelijk veel te direct. Inmiddels heeft men jou leren te waarderen, en heb je je stijl wat aangepast.  Je assertieve houding viel op tijdens de reorganisatie van de krant. Je hebt als P&O-adviseur veel slechtnieuwsgesprekken moeten voeren met mensen die ontslagen werden. Je hebt je echter niet laten gebruiken door de directie. Keer op keer heb je aangedrongen op een heldere argumentatie bij het ontslag. Waar de argumenten ontbraken, heb je het gesprek niet gevoerd. Je bent achteraf  trots op je assertiviteit en standvastigheid. Als enige meisje uit een gezin met vier oudere broers sta jij je mannetje wel!

Dit voorbeeld vat je samen in je sollicitatiebrief, je zet je taak tijdens de reorganisatie duidelijk in je cv. Tijdens het sollicitatiegesprek zorg je dat je door je assertiviteit de aandacht trekt.

Dit gebruik je tijdens je sollicitatie.

Nog enkele voorbeeldzinnen

Een leerkracht: Als een kind niet naar verwachting scoort op de Cito-toets, krijg ik vaak veel kritiek van de ouders. Daar heb ik begrip voor. Ik blijf rustig en ben altijd bereid ze uit te leggen wat het advies inhoudt en wat de mogelijkheden nu zijn. Een enkele keer gaat een ouder te ver, en richten ze hun woede op mijn persoon. Dan kap ik het gesprek af, en maak een afspraak om het gesprek op een later moment voort te zetten wanneer de gemoederen wat zijn bedaard.

Een manager: Leidinggeven is vaak jongleren met belangen. Je baas, je medewerkers, iedereen heeft zijn behoeftes, gevoelens en wensen. Ik zie het als mijn taak daaraan zoveel mogelijk tegemoet te komen. Maar ik weet ook dat het minstens even belangrijk is mijn eigen grenzen en behoeftes goed in de gaten te houden. Als ik goed voor mezelf zorg, ben ik een betere baas én een betere medewerker.

Een financieel manager: Nee zeggen is in mijn functie van levensbelang. Immers, iedereen probeert bij mij meer budget los te peuteren. Ik luister naar de argumenten en ga de discussie niet uit de weg. Soms kom ik zelfs in een conflict terecht als iemand zijn zin niet krijgt. Meestal komen we daar wel uit, anders vraag ik de algemeen directeur om te bemiddelen in een conflicthanteringsgesprek.

Voorbeelden van vragen over assertiviteit tijdens het sollicitatiegesprek:

Hoe kun je groeien in assertiviteit?

Vier niveaus van assertiviteit

Het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap afdeling Vorming heeft drie niveaus van assertiviteit benoemd. Voor de duidelijkheid voegen we daar nog één niveau aan toe: het nulniveau. Als je niveau drie bereikt, betekent dat tevens dat je niveau een en twee beheerst. Op welk niveau communiceer jij meestal? Maak daarbij onderscheid tussen op het werk en privé, want privé gedraag je je nu eenmaal vaak anders.

Niveau 0: weinig assertief

of

Niveau 1: reactieve of basis assertiveit

Niveau 2: proactieve assertiviteit

Niveau 3: assertief kunnen blijven in emotionele en/of kritische situaties

Hoe kom je van het ene niveau naar het andere?

Het ontwikkelen van basisassertiviteit (van nul naar één)

Voor mensen die vanuit subassertiviteit komen: oefen op assertief gedrag. Begin klein: geef eens een assertieve reactie aan iemand die niet zoveel voor je betekent. Zeg een winkelbediende bijvoorbeeld dat je iets komt terugbrengen, en neem dan geen genoegen met een tegoedbon. Vervolgens zoek je steeds moeilijkere situaties op, tot je het ook bijvoorbeeld tegen je baas durft. (bron: Psychologie Magazine, 2005, nr. 4).

Ben je vaak wat agressief: formuleer eens een verzoek vriendelijk, glimlach erbij en kijk wat het resultaat is. Begin met het onderzoeken van de belangen van een ander. Vraag je af waarom iemand iets zegt. Wees nieuwsgierig naar de ander.

Van reactief naar actief assertief (van één naar twee)

Ook assertief in lastige situaties (van twee naar drie)

Ondersteunende competenties en vaardigheden

Assertiviteit in beroepen

Eigenlijk moet je in alle beroepen assertief zijn, maar bij de volgende beroepen in het bijzonder is assertiviteit een belangrijke eigenschap:

Aanbevolen websites

Aanbevolen boeken

Peeters, Sen K. Klumpers, Leven met assertiviteitsproblemen, Bohn Stafleu Van Loghum, 2003
Vroeger was bescheidenheid een deugd, en dat is het natuurlijk nog steeds. Maar het is vaak ook nodig voor jezelf op te kunnen komen en je eigen ruimte te bewaken. Dit boekje beschrijft de manieren om op de juiste wijze voor jezelf op te komen.

Smith, M. J., Als ik nee zeg, voel ik mij schuldig, Ambo, 1999.
Een echte klassieker uit 1975, interessant voor mensen die subassertief gedrag vertonen. Dit boek geeft tips over nee te zeggen, zonder je daar rot over te voelen. Belangrijk bij assertief gedrag, is dat je beseft dat je kunt kiezen. Daar gaat dan ook veel aandacht naar uit.

Steward, W., Bouw aan je zelfvertrouwen, Deltas, 2003
Om assertief te zijn, moet je ook geloven in jezelf en jezelf de moeite waard vinden. Dat is de basis. Dit boek bevat praktische tips en oefeningen om je zelfvertrouwen op te vijzelen. Reken maar dat assertief zijn makkelijker gaat als je vol zelfvertrouwen door het leven stapt.

Ehrhardt, Ute, Brave meisjes komen in de hemel, brutale overal. Waarom lief zijn vrouwen geen stap verder brengt, Rainbow Pocket, 1995

Speciaal voor dames die nog te veel verwachten van een subassertieve opstelling. Hang het op de wc en lees af en toe een stukje. Vooral fijn als je net een vervelend gesprek hebt gehad waarbij je je hebt laten overbluffen. Ehrhardt rekent af met vooroordelen als: vrouwen moeten ook dienstbaar zijn als ze leiding geven, vrouwen wedijveren niet, macht bederft je karakter... Af en toe eens flink kwaad zijn is helemaal prima!

Auteur: Mariëlle de Groot

http://www.carrieretijger.nl/functioneren/samenwerken/sociale-vaardigheden/assertiviteit Sitemap © Copyright Applinet B.V. 2004-2014 ColofonAdverteren

Carrièretijger
Carrièretijgers in gesprek over solliciteren, opleiding, persoonlijke ontwik­keling en carrière maken: