Carrièretijger: Home Carrièretijger
Carrièretijger
Carrièretijger
U bent hier: Home Functioneren Samenwerken Sociale vaardigheden Assertiviteit

Assertiviteit

Assertiviteit is het uiten van je gedachten, gevoelens en meningen op een directe, eerlijke en gepaste wijze. Je komt op voor je eigen belangen op een manier die bij de situatie past en die zowel respectvol is naar jezelf als naar de ander.

Assertief, subassertief en agressief

Je kunt zeggen dat assertiviteit betekent dat je een balans vindt tussen het behartigen van je eigen belangen en het rekening houden met de belangen van een ander.

In schema ziet het er al volgt uit:

 

Subassertief

Assertief

Agressief

Je houdt rekening met je eigen belangen

 -

+

+

Je houdt rekening met de belangen van de ander

 +

+

-

Een voorbeeld:

Stel je voor: Je baas vraagt of je morgen over wilt werken, terwijl je net met je partner hebt afgesproken voor een romantische avond. Bovendien heb je deze week al twee keer overgewerkt. Welk antwoord zou jij geven?

Jij zegt:
A “Dat moet dan maar.” (en voelt meteen al een knoop in je maag, omdat je dit ook weer tegen je partner moet gaan zeggen)

B “Bekijk het maar, het is al de derde keer deze week. Je zoekt het maar uit!”

C “Nee, helaas, morgenavond lukt het me niet. Ik heb al een andere afspraak staan die ik niet af wil zeggen."

Je durft niet te zeggen wat je wilt en laat je wat in de maag splitsen. Dit noemen we subassertief gedrag. Je laat je leiden door gedachten als: “Misschien wordt mijn baas wel boos als ik nee zeg” of "Zo erg is het ook weer niet" of “Anderen doen het ook, dus kan ik niet achterblijven”. Je geeft daardoor geen grenzen aan, neemt geen verantwoordelijkheid (je had namelijk al een afspraak) en voelt je zelfs het slachtoffer. Daardoor kom je ook met jezelf in de problemen.

De tweede reactie is ook niet effectief. Het is een voorbeeld van agressief gedrag. Je bereikt er misschien mee dat je niet hoeft over te werken, maar de relatie met je baas heeft wel wat deuken opgelopen. Een agressieve reactie is een buitenproportionele reactie. Je verbreekt er alle contact mee en hebt grote kans op ruzie. En waarom zou je het niet vriendelijk kunnen zeggen?

Een voorbeeld van assertief gedrag. Je zegt wat je wilt, zonder grof of onderdanig te worden. Door vastberaden en vriendelijk een verzoek te weigeren, is de kans groot dat de ander zich jouw reactie zal aantrekken. De kern van assertief gedrag is dat je voor jezelf durft op te komen, je eigen mening en je gevoel durft te uiten zonder je schuldig of onzeker te voelen en zonder daarbij de belangen van je gesprekspartner onnodig te schaden.

Goed voorbeeld van assertieve feedback

Stel, iemand laat je telkens niet uitpraten in een vergadering. Om gek van te worden! Hoe los je dat op? Door de ander duidelijk te maken dat je het hinderlijk vindt dat hij je niet laat uitpraten. Hoe je dat assertief kunt zeggen zie je in dit filmpje (AVI, 6 MB). De tekst van het filmpje:

"Je onderbrak me terwijl ik eigenlijk nog niet alle informatie had gegeven van dit agendapunt. En dat gebeurt de laatste tijd wel vaker in onze vergaderingen. Ik vind dat vervelend, want het geeft mij het gevoel dat je mijn bijdrage eigenlijk helemaal niet belangrijk vindt. Zou je me in het vervolg willen laten uitpraten?"

Situaties die vragen om assertiviteit

Negatieve feedback

Je hebt last van het gedrag van een ander, en zegt daar wat van.
Hoe: Hanteer de ik-vorm. Beschrijf iemands specifieke gedrag, beschuldig hem niet als persoon, maar uit je gevoelens over dat gedrag. Geef aan wat je wel wilt. Dit zijn belangrijke regels bij het geven van feedback.

Voorbeeld:
Iemand valt je steeds in de rede terwijl je een verhaal aan het vertellen bent.
Jij zegt: “Ik vind het vervelend dat je me niet uit laat praten want dan raak ik de lijn van mijn verhaal kwijt. Kun je me in het vervolg mijn verhaal gewoon even laten afmaken, voordat je met jouw mening komt?”

Je hebt een andere mening

Uitkomen voor een afwijkende mening kan soms best lastig zijn, zeker als je de enige bent. Toch zul je jouw mening op tafel moeten leggen. Vertel rustig je standpunt en geef daarvoor argumenten. Stel ook vragen over de standpunten van een ander.
Voorbeeld: Tijdens een vergadering op je werk, verkondigt je baas dat hij niet meer wil investeren in de samenwerking met een andere afdeling. Iedereen valt hem bij.
Jij zegt: “Ik snap jullie irritatie, maar ben het er toch niet mee eens. We schieten daar uiteindelijk weinig mee op. Hoe zien jullie dan dat dit probleem op langere termijn wordt opgelost? We hebben de informatie van die afdeling volgend kwartaal wél nodig.”

Je wilt een verzoek weigeren

Er wordt een beroep op je gedaan waaraan je niet wilt voldoen. Zeg dan gewoon 'nee'! Je hoeft daar ook niet altijd een reden voor te geven. Houd het algemeen en geef anderen niet de mogelijkheid over jouw redenen te gaan discussiëren. Val niet in de valkuil van de verdediging en spreek je weigering rustig uit. Het is je goed recht om nee te zeggen.
Voorbeeld: Een collega vraagt: “Zou jij even deze klus van mij over willen nemen?”
Jij zegt: “Nee, dat kan ik er nu niet bij hebben. “

Je wilt iets van een ander

Voorbeeld: Je wilt een salarisverhoging. De truc is om er zelf om te vragen, eerst met de deur in huis te vallen en dan je verzoek te onderbouwen. Draai er niet omheen en laat zeker niet je gesprekspartner raden naar je wens.
“Ik wil graag salarisverhoging. Mijn resultaten zijn goed. Ik vind het meer dan redelijk dat ik nu evenveel ga verdienen als mijn collega´s.” Het vervolg van deze mededeling zal zijn dat je gaat onderhandelen.

Wat houdt je tegen om assertiever te worden?

De meeste mensen voelen goed aan wat assertiviteit is, zowel bij zichzelf als bij een ander. Wat was jouw antwoord in het voorbeeld van het overwerken? De meeste mensen zullen C herkennen als het goede antwoord. Je weet vaak wel wanneer je onvoldoende voor jezelf bent opgekomen. Ook bij een ander herken je meestal onderdanig of agressief gedrag wel. Maar het kan toch zo vreselijk lastig zijn de balans tussen ´opkomen voor jezelf´ en ´de belangen van een ander respecteren´ te vinden. Hoe komt dat toch?

Waarom reageer je subassertief?

Assertiviteit vanuit subassertiviteit aanleren is lastig, omdat er vaak diepere gevoelens bij betrokken zijn. Schaamte, angst en schuldgevoel verhinderen je om te zeggen wat je wilt, je grenzen aan te geven of toe te geven dat je iets niet snapt.

MAAR: Als je je eigen belang niet communiceert, verwacht je wel erg veel van een ander. Hoe kan iemand rekening houden met jouw belangen en gevoelens als je dat zelf niet aangeeft?

Ga bij jezelf na wat voor motieven je hebt om niet assertief te zijn. Je zult zien dat dit geen rationele motieven zijn. Train jezelf hiervoor in rationeel denken.

Waarom reageer je agressief?

Ook agressiviteit heeft vaak diepere wortels. Het heeft meestal te maken met angsten, onzekerheid en verwachtingen over gedrag van een ander.

Hoe toon je in een sollicitatie je assertiviteit aan?

Leraar basisonderwijs: Als een kind niet naar verwachting scoort op de Cito-toets, krijg ik vaak veel kritiek van de ouders. Daar heb ik begrip voor. Ik blijf rustig en ben altijd bereid ze uit te leggen wat het advies inhoudt en wat de mogelijkheden nu zijn. Een enkele keer gaat een ouder te ver, en richten ze hun woede op mijn persoon. Dan kap ik het gesprek af, en maak een afspraak om het gesprek op een later moment voort te zetten wanneer de gemoederen wat zijn bedaard.

Een financieel manager: Nee zeggen is in mijn functie van levensbelang. Immers, iedereen probeert bij mij meer budget los te peuteren. Ik luister naar de argumenten en ga de discussie niet uit de weg. Soms kom ik zelfs in een conflict terecht als iemand zijn zin niet krijgt. Meestal komen we daar wel uit, omdat ik altiid streef naar win-winsituaties.

Voorbeelden van vragen over assertiviteit tijdens het sollicitatiegesprek:

Hoe kun je groeien in assertiviteit?

Vier niveaus van assertiviteit

Het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap afdeling Vorming heeft drie niveaus van assertiviteit benoemd. Voor de duidelijkheid voegen we daar nog één niveau aan toe: het nulniveau. Als je niveau drie bereikt, betekent dat tevens dat je niveau een en twee beheerst. Op welk niveau communiceer jij meestal?

Niveau 0: weinig assertief

of

Niveau 1: reactieve of basis assertiviteit

Niveau 2: proactieve assertiviteit

Niveau 3: assertief kunnen blijven in emotionele en/of kritische situaties

Hoe kom je van het ene niveau naar het andere?

Van niveau 0 naar niveau 1: het ontwikkelen van basisassertiviteit

Voor mensen die vanuit subassertiviteit komen: oefen op assertief gedrag. Begin klein: geef eens een assertieve reactie aan iemand die niet zoveel voor je betekent. Zeg een winkelbediende bijvoorbeeld dat je iets komt terugbrengen en neem dan geen genoegen met een tegoedbon. Vervolgens zoek je steeds moeilijkere situaties op, tot je het ook bijvoorbeeld tegen je baas durft.

Ben je vaak wat agressief: formuleer eens een verzoek vriendelijk, glimlach erbij en kijk wat het resultaat is. Begin met het onderzoeken van de belangen van een ander. Vraag je af waarom iemand iets zegt. Wees nieuwsgierig naar de ander.

Van niveau 1 naar niveau 2: van reactief naar actief assertief

Van niveau 2 naar niveau 3: ook assertief in lastige situaties

Ondersteunende competenties en vaardigheden

Assertiviteit in beroepen

Eigenlijk moet je in alle beroepen assertief zijn, maar bij de volgende beroepen in het bijzonder is assertiviteit een belangrijke eigenschap:

Aanbevolen websites

Auteur: Mariëlle de Groot

http://www.carrieretijger.nl/functioneren/samenwerken/sociale-vaardigheden/assertiviteit Sitemap © Copyright Applinet B.V. 2004-2016 ColofonAdverteren

Carrièretijger
Carrièretijgers in gesprek over solliciteren, opleiding, persoonlijke ontwik­keling en carrière maken: