Carrièretijger: Home Carrièretijger
Carrièretijger
Carrièretijger
U bent hier: Home Functioneren Professionele vaardigheden Rationeel denken Kritisch denken

Kritisch denken

Kritisch denken betekent dat je onafhankelijk van anderen informatie analyseert en beoordeelt. Je komt door zorgvuldig na te denken tot je eigen, gefundeerde conclusies. De eisen die daarbij aan je gesteld worden, verschillen al naargelang het niveau van je functie of opleiding.

Wat is kritisch denken?

Er bestaan allerlei definities van kritisch denken. De belangrijkste elementen van de verschillende definities zijn:

Kritisch denken op verschillende niveaus

Kritisch denken heb je nodig in banen waarin je zelfstandig tot gefundeerde beslissingen moet komen. Daarbij kunnen de eisen die aan je gesteld worden, verschillend zijn. Van een mbo-verpleegkundige worden andere beslissingen verwacht dan van een gespecialiseerde anesthesieverpleegkundige met een hbo-opleiding. Ben je daarentegen afgestudeerd anesthesist, dan moet je weer tot een ander oplossingsniveau weten te komen. En ben je wetenschapper, dan staat de waarheid helemaal op losse schroeven, en moet je voortdurend je eigen conclusies in twijfel trekken.

Al deze mensen moeten tot op zekere hoogte kritisch kunnen denken. Waarin zitten hem de verschillen?

1. Reikwijdte van het probleem of vraagstuk

De problemen en vraagstukken waarmee je geconfronteerd wordt verschillen naar het niveau van je functie of opleiding.

Voorbeeld 1: als mbo-verpleegkundige mag je bepaalde verpleegtechnische handelingen uitvoeren, zoals het aanleggen van infusen. Je mag niet zelf doseringen aanpassen of de toedieningsvorm wijzigen. Als je vindt dat daar wel aanleiding voor is, dan moet je overleg plegen met een arts. Veel van de handelingen die je verricht worden gecontroleerd door een collega. Dat is vastgelegd in protocollen.

Voorbeeld 2: een systeembeheerder merkt dat bepaalde software op het netwerk niet meer werkt. Hij vindt een foutmelding in een logfile en zoekt deze op in de kennisbank van de leverancier. Daarin staat dat hij bepaalde software moet upgraden als dit probleem zich voordoet. Zo lost hij een praktisch probleem op. De oplossing is in feite door anderen aangereikt.

Voorbeeld 1: hbo-verpleegkundigen kunnen zich specialiseren tot consulent op een bepaald terrein, bijvoorbeeld tot diabetesconsulent of wondverzorgingsconsulent. Zo'n consulent krijgt vragen van andere verpleegkundigen over moeilijke situaties. Ook wordt de consulent geacht mee te denken over het ziekenhuisbeleid op het specifieke terrein. De consulent kan bijvoorbeeld aanbevelingen doen voor het protocol om doorligwonden te voorkomen. Zo'n protocol betreft het hele ziekenhuis en de consulent moet dus de belangen van een grote groep overzien.

Voorbeeld 2: een software engineer met HBO-ICT krijgt een melding van een klant dat de software die hij gemaakt heeft, niet meer werkt. Hij reproduceert het probleem in zijn ontwikkelomgeving en bekijkt het resultaat. Hij ontdekt hij dat een bepaalde functie in de software een ander resultaat oplevert dan verwacht. Hij onderzoekt nog eens goed hoe de functie precies zou moeten werken en bekijkt of dat in alle omstandigheden goed gaat. Hij herschrijft het stukje van de software, test het en meldt aan de systeembeheerders dat ze dat gedeelte van de software moeten upgraden.

Voorbeeld 1: een arts die in een ziekenhuis te maken heeft met patiënten met doorligwonden kijkt niet alleen naar de praktijk van doorligwonden, maar onderzoekt ook de oorzaak in het lichaam. De arts wil niet alleen weten dát er doorligwonden optreden in bepaalde omstandigheden, maar ook hoe en waarom. Hij of zij doet onderzoek naar weefsels, cellen en moleculen. Daar heeft het ziekenhuis in eerste instantie niks aan, maar op termijn worden zo misschien nieuwe preventie- of diagnosemethoden ontdekt.

Voorbeeld 2: een informaticus op wo-niveau onderzoekt de software van de Ariane-raket, die kort na de lancering op 4 juni 1996 crashte als gevolg van een softwarefout. De fout had te maken met het representeren van getallen in de computer. Hij gaat op zoek naar een wiskundig model en herontwerpt de software zo dat de juistheid wetenschappelijk kan worden bewezen. Dat de software werkt is niet genoeg: hij moet kunnen aantonen dat deze onder alle omstandigheden werkt.

Voorbeeld 1: wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat zilver een gunstige werking heeft tegen wildgroei van bacteriën. Een groep wetenschappers onderzoekt of zilver ook nuttig toegepast kan worden bij doorligwonden. Ze bekijken vraagstukken als: hoe werkt zilver op de bacteriehuishouding? Is er een alternatief voor zilver dat misschien nog beter werkt? Zijn er wonden waar zilver wel werkt en wonden waar dat niet zo is? Ze houden zich ook bezig met de vraag hoe ze onomstotelijk kunnen vaststellen dat hun bevindingen wetenschappelijk geldig zijn.

Voorbeeld 2: achter de treinenloop van de Spoorwegen gaat jarenlang wetenschappelijk onderzoek schuil. Het is namelijk een uiterst complex vraagstuk hoe je software maakt die rekening houdt met alle elementen die een rol spelen bij het in elkaar zetten van een dienstregeling. Een groep wetenschappers heeft gewerkt aan nieuwe wiskundige modellen waarmee deze software gemaakt kon worden. Deze wiskundige modellen zijn zo abstract dat je er niet in kunt herkennen dat het gaat om trein X met vier treinstellen, die om 3 uur 's middags van A naar B rijdt, met machinist Piet op de bok en conducteur Kees als kaartjesknipper.

2. Vakkennis

De hoeveelheid vakkennis die je geacht wordt te bezitten verschilt (vanzelfsprekend) per opleidingsniveau.

Van mbo-niveau naar hbo-niveau

Als je je ontwikkelt vanuit een mbo-niveau naar hbo-niveau, dan moet je aandacht schenken aan je vermogen om kritisch te denken. Hoe doe je dat?

Bij een sollicitatie aantonen dat je kritisch kunt denken

Hoe toon je bij een sollicitatie aan dat je kritisch kunt denken?
Noem voorbeelden waarbij je je eigen mening vormde op basis van argumenten en waarbij je veel verschillende aspecten in het oog hebt gehouden.

Verpleegkundige Silvia Biersteker zegt bijvoorbeeld: "Ik kijk in mijn werk altijd verder dan vandaag. Een patiënt moet zo snel mogelijk weer naar huis kunnen. Bij een patiënt die twee dagen antibiotica per infuus heeft gekregen vraag ik me af of de patiënt niet kan overstappen op pillen, zodat hij sneller naar huis kan. Zo'n vraag bespreek ik met de arts en vaak wordt er dan actie ondernomen. Dat is fijn voor de patiënt en het kost nog minder ook."

Voorbeelden van vragen over kritisch denken tijdens het sollicitatiegesprek:

Aanbevolen websites

Auteur: Ysolde Bentvelsen

http://www.carrieretijger.nl/functioneren/professionele-vaardigheden/rationeel-denken/kritisch-denken Sitemap © Copyright Applinet B.V. 2004-2017 ColofonAdverteren

Carrièretijger
Carrièretijgers in gesprek over solliciteren, opleiding, persoonlijke ontwik­keling en carrière maken: