Met integriteit - of integer handelen - wordt bedoeld dat je je functie adequaat en zorgvuldig uitoefent, met inachtneming van je verantwoordelijkheden en de geldende regels.

Als regels ontbreken of onhelder zijn, dan oordeel je en handel je op moreel verantwoorde wijze, op basis van algemeen aanvaarde sociale en ethische normen. Je neemt verantwoordelijkheid voor je eigen handelen, je bent aanspreekbaar op je gedrag, en je spreekt anderen hierop aan.

Integriteit wordt soms beperkt uitgelegd als de afwezigheid van fraude en corruptie. Soms wordt integriteit erg breed uitgelegd en vallen er ook waarden onder als collegialiteit, betrouwbaarheid, klantgerichtheid, objectiviteit, fatsoenlijkheid, effectiviteit en efficiëntie.

Wat betekent integriteit in de praktijk?

"Goede mensen hebben geen wetten nodig om verantwoordelijk te handelen, terwijl slechte mensen de wetten weten te omzeilen."

- Plato (427-347 v. Chr.)

Je voorkomt belangenverstrengeling en je maakt je eigen positie en belangen duidelijk in (potentiële) conflictsituaties. Bijvoorbeeld: wanneer je wordt gevraagd te adviseren over de offerte van een bedrijf, dan maak je kenbaar dat je relaties hebt bij dat bedrijf.

Je gaat zorgvuldig om met persoonlijke of gevoelige informatie. Bijvoorbeeld: wanneer je iemands cv hebt ontvangen in het kader van een sollicitatie, dan vernietig je dat na afloop van de sollicitatieprocedure.

Je komt gedane toezeggingen, gemaakte afspraken en verplichtingen na.

Je informeert anderen vanuit jouw positie en deskundigheid over eventuele risico’s die zij lopen. Dit geldt natuurlijk in het bijzonder in beroepen waarbij sprake is van veiligheids- of gezondheidsriciso's.

Je geeft aan wanneer er iets van je gevraagd of verwacht wordt dat naar jouw oordeel niet integer zou zijn.

Bij een conflict kies je niet automatisch de kant van de sterkere partij, maar probeer je het geheel te overzien en handel je daarnaar.

Als je een fout gemaakt hebt, dan meld je dit en neem je op eigen initiatief actie om de schade te beperken.

Je bent loyaal aan de organisatie waarvoor je werkt en je dient de belangen van je functie.

Je blijft integer handelen, ook wanneer dit voor jou bepaalde nadelen, spanningen of conflicten met zich meebrengt.

Voorbeelden van niet-integer handelen

• misbruik maken van bevoegdheden, voorkennis of persoonlijke informatie
• je oneigenlijk laten beïnvloeden
• nevenactiviteiten verrichten die niet verenigbaar zijn met je functie
• fraude en corruptie
• je laten omkopen
• roddel en achterklap, zwartmakerij en loopbaansabotage, slijmen en hielenlikken: kantoorpolitiek waar vrijwel iedereen mee te maken heeft

Wat te doen in een nieuwe functie?

Om integer te kunnen handelen, moet je je bewust zijn van de missie en de geldende regels en richtlijnen van de organisatie, je beroepscode en dergelijke. Oriënteer je daarop en doe er navraag naar.

Ga voor jezelf na welke waarden en normen je hanteert bij je beroepsuitoefening. Handel er consequent naar.

Wees je bewust van het vertrouwen dat mensen in je stellen. Dat gaat vaak verder dan de officiële regels.

Beroepen waar je deze competentie nodig hebt

Denk voornamelijk aan beroepen waarin je fungeert als vertrouwenspersoon of met vertrouwelijke informatie om moet gaan:

• Aa-accountant
• Beleggingsadviseur
• Beleidsmedewerker
• P&O-adviseur
• Uitvaartondernemer

Integriteit bij de overheid

In veel overheidsorganisaties nemen ambtenaren beslissingen die de belangen van burgers en bedrijven raken, of ze oefenen daarop invloed uit. Denk bijvoorbeeld aan het verstrekken van vergunningen, aanbesteding en inkoop, en toezicht en handhaving. Bij de overheid is daarom veel aandacht voor de integriteit van bestuurders en ambtenaren.

De overheid stelt informatie voor het ontwikkelen van het integriteitsbeleid van een overheidsorganisatie beschikbaar, zoals relevante regelgeving, handreikingen en modellen en jurisprudentie. Behalve voor professionals bij de overheid is dit ook voor andere belangstellenden interessant.

Uit een enquête naar integriteit op de werkvloer onder lezers van het tijdschrift Binnenlands Bestuur (eind 2004) bleek dat ambtenaren weinig vertrouwen hebben in de integriteit van hun collega's en leidinggevenden.

• 40% van de overheidsmedewerkers zegt wel eens te twijfelen aan de integriteit van naaste collega’s.
• 35% denkt dat collega’s met vrije uren rommelen.
• 33% van de ondervraagden zegt geconstateerde onoorbaarheden niet altijd te melden.
• 20% denkt dat leidinggevenden soms niet integer zijn.
• 19% weet zeker dat er 'spookambtenaren' zijn binnen de organisatie, die wel op de loonlijst staan maar nooit aanwezig zijn.
• 10% denkt dat met declaraties wordt gesjoemeld.

Bron van de enquêteresultaten: website Binnenlands Bestuur (18 december 2004).

Voorbeelden van integriteitsrichtlijnen

De Nederlandse politie heeft een Integriteitsstatuut, dat het begrip integriteit bij de politie concrete betekenis geeft. Hieronder vind je enkele punten uit dat statuut. Politiemensen:

• zijn loyaal aan de Nederlandse grondwet
• leven naar artikel 1 van de grondwet
• stellen het publiek belang, boven eigen belang
• rapporteren juist en correct
• houden zich aan afspraken
• staan mensen fatsoenlijk te woord
• nemen klachten serieus
• regelen in functie geen kortingen op goederen of diensten
• mijden risicovolle contacten ook in de privésfeer
• melden alle betaalde en onbetaalde nevenactiviteiten bij de leiding
• gebruiken geweld op gepaste en proportionele wijze
• bewaren geheimen
• misbruiken informatie niet
• gebruiken alleen opsporingsmethoden die zijn toegestaan.

Een ambtenaar van de burgelijke stand moet bij zijn benoeming voor de rechtbank de volgende eed of belofte afleggen:

"Ik zweer (beloof) dat ik de betrekking van ambtenaar van de burgerlijke stand met eerlijkheid en nauwkeurigheid zal vervullen en dat ik de wettelijke voorschriften, de burgerlijke stand betreffende, met de meeste nauwgezetheid zal opvolgen; dat ik voorts, tot het verkrijgen van mijn aanstelling, middellijk noch onmiddellijk, onder enige naam of voorwendsel, aan iemand iets heb gegeven of beloofd, en dat ik, om iets in deze betrekking te doen of te laten, van niemand enige beloften of geschenken zal aannemen, middellijk of onmiddellijk. Zo waarlijk helpe mij God almachtig". ("Dat verklaar en beloof ik"). (Artikel 16 van het Burgerlijk Wetboek Boek 1).

Hoe toon je aan dat je integer bent bij een sollicitatie?

Een voorbeeld: Je solliciteert op een functie als P&O-adviseur bij een groot reclamebureau. In de personeelsadvertentie wordt onder andere om een integere houding gevraagd. Je probeert je voor te stellen wat ze daarmee bedoelen.

Als P&O-adviseur beschik je vaak over veel persoonlijke en andere vertrouwelijke informatie van medewerkers, denk aan salarisgegevens en informatie over de persoonlijke levenssfeer. Je gaat zorgvuldig met deze informatie om.

Je hebt hier wel ervaring mee in je huidige baan als junior-P&O’er bij een landelijke omroep.  Niet alleen heb je te maken met de vertrouwelijke informatie van de ‘gewone’ medewerkers, deze omroep heeft ook een aantal bekende Nederlanders in dienst. Het ontslag van één van hen wordt al wekenlang breed uitgemeten in de media. Vrienden van je proberen je wel eens uit te horen, evenals je ex-studiegenoten, maar je maakt hen duidelijk dat het onderwerp voor jou niet bespreekbaar is.

Dit verwerk je in je sollicitatiebrief en je zorgt ervoor dat je tijdens je gesprek een aantal voorbeelden volgens de STAR-methode paraat hebt.

Andere voorbeelden

• Accountant: ik heb een vertrouwensrelatie met mijn klant en handel daar ook naar. In het verleden is mij door een klant wel eens gevraagd een oogje dicht te knijpen en stelde me -als ik dat deed- een mooi reisje in het vooruitzicht. Ik heb hem op een vriendelijke, maar duidelijk wijze kenbaar gemaakt dat ik niet van zulke praktijken ben gediend.
• Adviseur: als beleggingsadviseur moet ik ervoor zorgen dat mijn belangen niet verstrengeld raken met de bedrijven waarover ik koop- of verkoopadviezen geef. Daarom ga ik geen vriendschappelijke relaties met mijn klanten aan. Ik ben hier heel strikt in.

Voorbeelden van vragen over integriteit tijdens het sollicitatiegesprek:

• Heb je in je werk wel eens je principes moeten loslaten? Waarom gebeurde dat? Waar ligt voor jou de grens?
• Is het de afgelopen tijd voorgekomen dat je een afspraak niet na kon komen? Hoe heb je toen gehandeld? Hoe reageerde(n) degene(n) met wie je de afspraak had?

Aanbevolen websites

• Wat betekent integriteit? - Een gemeenteambtenaar legt uit wat integriteit in de praktijk inhoudt.
• Persoonlijke integriteit als leefwijze - We gebruiken het woord integriteit vaak om een oordeel over het karakter en het gedrag van een persoon uit te drukken. Het woord integriteit is afgeleid van het Latijnse 'integritas' dat heelheid, intact zijn, eerlijkheid, maar ook fatsoen betekent.
• Integriteit: blijf trouw aan jezelf - Integriteit is een innerlijke meetlat voor iemands gedrag. Een goede test van deze deugd is wat ik de integriteitstriade noem. Deze bestaat uit drie sleutelprincipes.
• Verschillende begrippen van integriteit - Uitvoerige beschouwing over verschillende benaderingen van het begrip integriteit.
• Gedragscode integriteit Rijk - Een modelgedragscode voor integriteitsbeleid bij overheden.