Competent sollicitatiegesprek voeren

Een sollicitatiegesprek is een persoonlijk gesprek met een interviewer, recruiter of selecteur van een werkgever waarin jullie elkaar leren kennen, waarin de interviewer wil beoordelen of jij geschikt bent voor de functie en jij wilt ontdekken of je bij deze werkgever wilt werken. In het gesprek wisselen jullie informatie uit, stellen elkaar vragen en krijgen zo een beeld van elkaar.

Als je bent uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek, dan hebben je sollicitatiebrief en cv hun doel bereikt. Gefeliciteerd! Dit betekent dat je al een heleboel sollicitanten achter je hebt gelaten. Een prestatie waar je best trots op mag zijn.

Competenties voor het sollicitatiegesprek

Het vermogen om een goed sollicitatiegesprek te voeren als sollicitant, kun je zien als een competentie die bestaat uit de combinatie van:

Bij elke sollicitatie ken je bovendien het functieprofiel in de vacature.

Sollicitatiegesprek: carrièretijger wordt geïnterviewd door twee selecteurs

De competentie 'Sollicitatiegesprek voeren' samengevat: je kent de match tussen de functie en jezelf, gebruikt de STARR-methode om over je werkervaring te vertellen, beantwoordt vragen slim en stelt zelfverzekerd vragen om jouw gespreksdoelen te realiseren. Je beïnvloedt het verloop van het interview om vooral je goede eigenschappen over te brengen.

De competentie 'sollicitatiegesprek voeren' in de rol van sollicitant staat op onze lijst met algemene competenties; de competenties die elke professional geacht wordt te beheersen. Als je HRM-professional bent, kun je ook een sollicitatiegesprek afnemen.

Hoe ontwikkel je deze competentie?

Een leerplan om de competentie 'Sollicitatiegesprek voeren' te ontwikkelen:
  1. Leer een vacature lezen: hoe moet je de lijstjes veelgevraagde eigenschappen interpreteren? Hoe ga je om met gevraagde kennis of vaardigheden waar je niet sterk in bent?
  2. Leer de STARR-methode gebruiken. Je zult dit begrip nog 100 keer tegenkomen in de artikelen hier op Carrièretijger en op vele andere websites over het interview. Situatie, Taak, Activiteiten, Resultaat, Reflectie; je moet het kunnen dromen. Elk antwoord op een sollicitatievraag, elk verhaal dat je voorbereidt, elk punt dat je wilt inbrengen... maak  het STARR.
  3. Bereid je voor op competentiegerichte vragen en  sollicitatievragen die vaak gesteld worden. Bedenk bij elke vraag over situaties in je werk een STARR-antwoord. Prepareer je op veelgestelde vragen als: wat zijn je zwakke punten?
  4. Analyseer je eigen profiel. Doe aan zelfonderzoek en reflecteer op je carrièrewensen. Ken je goede en slechte eigenschappen, ken je persoonlijkheid en kernkwaliteiten.
  5. Bekwaam je in de kunst van het overtuigen van de interviewers dat jij geschikt bent voor de functie.
  6. Leer sollicitatievragen goed beantwoorden met een pakkend en doeltreffend antwoord. Je wilt op een overtuigende manier aantonen dat jij een geschikte kandidaat bent en het gesprek sturen in de richting van je sterke punten en de successen in je carrière.
  7. Leer zelf vragen stellen informatie te vergaren, om een goede indruk te maken als zelfbewuste en serieuze kandidaat en om het gesprek in een bepaalde richting te sturen.

Welke ondersteunende competenties en vaardigheden komen hierbij kijken?

  • Carrièretijgerin komt solliciteren in mantelpakjeAnalyseren: het systematisch ontleden van de vacature in te onderscheiden elementen; goed verbanden kunnen leggen met je eigen profiel.
  • Argumenteren over de functie-eisen en jouw opleiding en ervaring. Alleen met goede argumenten kun je de selecteurs ervan overtuigen dat jij geschikt bent voor de baan.
  • Assertiviteit: het uiten van je gedachten, gevoelens en meningen op een directe, eerlijke en gepaste wijze; tijdens een sollicitatiegesprek kom je respectvol op voor je eigen belangen.
  • Authentiek: je bent trouw aan je eigen persoonlijkheid, je bent jezelf, handelt vanuit je eigen drijfveren, bent je bewust van je wil en waar je voor staat.
  • Luisteren: iemand je volle aandacht geven, belangstelling tonen, iemand de ruimte geven zijn verhaal te doen, laten merken dat je luistert met een samenvatting, vragen stellen, doorvragen en feedback geven
  • Beïnvloeden: afhankelijk van de situatie en het gedrag van de ander, kies je welke strategie je moet gebruiken om invloed uit te oefenen op de interviewer zodat hij jou ziet als de beste kandidaat.
  • Alle algemene gespreksvaardigheden kunnen van pas komen in het sollicitatiegesprek. Dat geldt met name voor smalltalk, luisteren, vragen stellen en LSD.
  • Reflecteren: je blikt terug op eerdere sollicitatiegesprekken en denkt daarover na om zo tot nieuwe inzichten te komen, waarover je in het gesprek kunt vertellen.
  • Zelfkennis: wie zichzelf kent, weet waar zijn sterke en zwakke punten liggen.
  • Zelfvertrouwen: het geloof dat je hebt in je eigen kunnen; het vertrouwen dat je het interview op eigen kracht aankunt en tegenvallers het hoofd kunt bieden.

Voorbereiding op het sollicitatiegesprek

Of je nu een beginner of een veteraan bent op het gebied van solliciteren, om het beste van jezelf te kunnen laten zien, moet je je goed voorbereiden op elk sollicitatiegesprek, zowel inhoudelijk als mentaal. Je hebt positieve affirmaties getraind om zelfverzekerder te worden. Op een aantal vragen heb je een STARR-antwoord paraat. Onverwachte vragen kun je pakkend beantwoorden.

Zo kun je het sollicitatiegesprek voorbereiden:

  • De kern van het eerste sollicitatiegesprek en dus ook de kern van jouw voorbereiding is het analyseren van de match tussen a) de beschrijving van de functie in de vacaturetekst van de werkgever en b) jouw competenties en kwaliteiten. Analyseer dit tot op het bot. Zorg dat je een goed verhaal kunt vertellen als je lastige vragen krijgt, bijvoorbeeld over bepaalde functie-eisen of je slechte eigenschappen. Maak duidelijk waarom jij vindt dat er een goede match is.
  • Bepaal jouw doelen voor het interview. Welke indruk wil je achterlaten? Welke informatie wil je vergaren? Bedenk een aantal inhoudelijke vragen om op een gepast moment te stellen.
  • Vraag eens aan vrienden of familie hoe zij jou omschrijven. Wat zien zij als jouw talenten, goede eigenschappen en verbeterpunten? Waarover heb je in je loopbaan complimenten gekregen?
  • Oefen het interview met iemand die je vertrouwt, bijvoorbeeld een vriend of vriendin. Evalueer het oefengesprek met hem of haar. Je kunt ook een cursus volgen en samen met de andere mensen in de training oefenen. Vraag een deelnemer waarmee je een klik hebt of je na de training contact mag  opnemen om nog eens 1-op-1 te oefenen.
  • Als je gaat solliciteren, waardeert de werkgever over het algemeen dat je aandacht besteedt aan je uiterlijk. Met een verzorgde uitstraling maak je duidelijk dat je moeite doet om een goede indruk te maken en dat de baan waar je op solliciteert belangrijk voor je is. Je kleding past bij de dresscode in het bedrijf: formeel of informeel.
  • Google wat informatie over je gesprekspartners op de website van het bedrijf, in hun profiel op LinkedIn. Zoek naar werkgerelateerde informatie en spit niet in hun privéleven. Misschien ontdek je dat jullie dezelfde opleiding hebben gedaan of een gemeenschappelijke kennis hebben. Dat biedt een aanknopingspunt om een klik te maken in het gesprek.
  • Ontspan je voor het interview op de dag zelf. Een beetje spanning is heel normaal. Maar als je te gespannen bent, dan ben je niet meer in staat tijdens het gesprek te laten zien wat je daadwerkelijk in je mars hebt.

Een goede voorbereiding is het halve werk. Je kunt zelfverzekerd op gesprek gaan.

Carrrièretijger gebruikt de STARR-methode in een sollicitatiegesprek

Het sollicitatiegesprek voeren

Hard, maar waar: onderzoek heeft uitgewezen dat in de eerste minuten van de kennismaking de mening over een sollicitant voor het grootste deel al wordt gevormd. Zorg er dus voor dat op je eerste indruk niets aan te merken is. Maak prettig contact en zorg voor een goede sfeer.

In het interview gebruik je de verschillende gesprekstechnieken:

Actieve inbreng in een gelijkwaardig gesprek

Het is goed om in het sollicitatiegesprek respectvol en aandachtig naar de ander te luisteren, maar wees niet te passief en afwachtend. Laat het geen eenrichtingsverkeer worden van vragen en antwoorden, maar maak er een interactief gesprek van. Zorg voor een gelijkwaardige inbreng: bereid een lijstje gespreksonderwerpen voor die je uit eigen beweging aan de orde wilt stellen. Toon initiatief door die onderwerpen te agenderen en zelf vragen te stellen.

De oorzaak van passiviteit is meestal niet dat je geen vragen hebt of geen vragen kunt stellen. De reden is vaak een tekort aan zelfvertrouwen. Wat kun je doen om jouw inbreng te vergroten?

  • Bereid een paar concrete onderwerpen voor die je aan de orde wilt stellen. Bouw tijdens je voorbereiding de zelfverzekerdheid op om ze daadwerkelijk in te brengen.
  • Vertel meteen bij het bespreken van de agenda voor het gesprek waar jij het graag over wilt hebben.
  • Neem ook fysiek een zelfverzekerde houding aan. Ga stevig zitten, neem wat ruimte in en maak regelmatig oogcontact met je gesprekspartners. Daarmee toon je aanwezigheid, respect, zelfvertrouwen, aandacht en belangstelling.
  • Haak met geïnteresseerde vragen in op wat de ander vertelt. Hiermee laat je oprechte interesse zien en kun je het verloop van het gesprek beïnvloeden.

Narcistisch of bescheiden, wat werkt beter in een sollicitatiegesprek?

Uit wetenschappelijk onderzoek in de Verenigde Staten [Delroy] is gebleken dat mensen met een narcistische persoonlijkheid meer succes hebben in sollicitatiegesprekken dan andere even geschikte kandidaten. Dat is vreemd, want branie en opschepperig gedrag worden niet hoog gewaardeerd, zou je denken.

Uit het onderzoek bleek dat bepaalde narcistische trekjes het goed deden bij de recruiters. De gouden combinatie van warmte en zelfverzekerdheid geeft je een onweerstaanbaar charisma:

  • Zorg voor een warme en ontspannen sfeer. Maak oogcontact en persoonlijk contact met de interviewers, gebruik humor en maak gepaste grapjes.
  • Laat in de loop van het gesprek je bescheidenheid los en praat assertief en zelfverzekerd over jezelf. Vertel enthousiast over je kwaliteiten en prestaties.
  • Stel belangstellende vragen en luister aandachtig naar je gesprekspartners.

Tips om een goede indruk te maken

Je grondhouding in een sollicitatiegesprek moet zijn: het beste van jezelf laten zien, zowel verbaal als non-verbaal. Je goede eigenschappen moeten over het voetlicht komen. De kunst is om het evenwicht te vinden tussen de ongeïnteresseerde houding "ik ben nu eenmaal zoals ik ben" en te hard je best doen en jezelf overschreeuwen.

Sollicitatiegesprek: charmante carrièretijgerin wordt aangenomenBeantwoord de vragen van de interviewers eerlijk, kort en bondig. Gebruik zoveel mogelijk actieve zinnen in de zelfverzekerde ik-vorm ("ik was verantwoordelijk voor", "ik heb dit en dat ontwikkeld"). Vermijd vage woorden die de indruk geven dat je twijfelt, zoals "misschien", "zou kunnen zijn". Overdrijf je prestaties niet, maar wees ook niet onnodig bescheiden.

Niet alleen wat je tijdens een sollicitatiegesprek vertelt is belangrijk, maar ook hoe je dit doet. De klank van je stem bepaalt voor bijna veertig procent hoe je op een ander overkomt. Het is dus verstandig om naast je kledingkeuze en antwoorden aandacht te besteden aan je stemgebruik. Neem een actieve zithouding  aan en zit niet onderuit gezakt in je stoel.

Naast diploma’s, kennis en vaardigheden speelt bij solliciteren de gunfactor een belangrijke rol; de persoon bij wie je aan tafel zit moet van mening zijn dat je het verdient om de baan te krijgen. Wat is de gunfactor precies en hoe kun je deze vergroten?

In het eerste sollicitatiegesprek of kennismakingsgesprek willen de interviewers zich een beeld vormen van jou als persoon. Ze willen je een beetje leren kennen en je persoonlijkheid beoordelen. Wees dus open en vertel het een en ander over jezelf, bijvoorbeeld over een hobby. Daarbij is je houding heel belangrijk. Laat blijken dat je enthousiast bent voor de baan en geïnteresseerd in het bedrijf.

Humor is een goed verkoopmiddel. Met een leuke opmerking laat je wat van je persoonlijkheid zien en kom je over als een fijne collega om mee te werken. Overdrijf het niet, want dan lijkt het of je onzekerheid probeert te verbergen. Glimlach regelmatig, zeker bij de kennismaking. Met een joviale smile maak je een vriendelijke indruk.

Praat alleen positief over je huidige baan. Als je je vorige werkgever zwartmaakt of slecht afschildert dan zal de werkgever huiverig zijn dat je later negatief over hem zal praten.

Afronding en evaluatie van het gesprek

Het gesprek is bijna ten einde. Wat moet je doen en wat moet je vooral niet doen om in de afsluiting een goede laatste indruk achter te laten? Dit is het moment om belangrijke vragen over de baan te stellen die nog niet aan de orde zijn geweest. Ook kun je op dit moment informeren naar de vervolgstap in de procedure.

Het is voor jezelf erg leerzaam om op ieder sollicitatiegesprek te reflecteren, zodat je weet wat goed ging en op welke onderdelen je het volgende keer beter kan doen.

Onderwerpen in het sollicitatiegesprek

De belangrijkste onderwerpen die in het sollicitatie-interview aan de orde komen zijn:

  • Jouw eigenschappen en kwaliteiten. De interviewers willen een beeld krijgen van jouw persoonlijkheid en karakter.
  • Jouw loopbaan en ervaring. Je moet een eventueel gat in je cv goed kunnen uitleggen.
  • Je opleiding en gevolgde cursussen en trainingen. Als je een studie hebt afgebroken zonder diploma, dan wordt daar zeker naar gevraagd.
  • De onderwerpen die jij aan de orde stelt door zelf vragen te stellen.
  • Jouw ambities. De interviewers willen weten hoe jij je wilt ontwikkelen en of je een realistisch toekomstbeeld hebt.

Tips voor het sollicitatiegesprek

  • Een sollicitatiegesprek is meer dan een gesprek waarin iemand naar een baan solliciteert. Het is ook een algemene kennismaking. Laat tijdens het gesprek merken dat je echt geïnteresseerd bent in de werkgever. Als je de baan niet krijgt, komen ze later misschien nog met een andere vacature waar ze jou geschikt voor vinden.
  • Ken de soorten sollicitatiegesprekken en gedraag je ernaar. Wees bijvoorbeeld niet te gretig in het eerste sollicitatiegesprek. Dit is een oriënterend gesprek dat bedoeld is om elkaar te leren kennen en te bepalen of je met elkaar verder wilt praten. Begin dus niet over het salaris of hoeveel vakantiedagen je krijgt.
  • De werkgever is erop uit van alle kandidaten de geschiktste medewerker te selecteren. Stel in het eerste gesprek vragen om erachter te komen welke kwaliteiten voor deze functie nodig zijn en wat de werkzaamheden inhouden, naast wat er in de vacaturetekst staat. Als je daarna wordt uitgenodigd voor een tweede gesprek, kun je je voorbereiden op het aantonen dat je over die eigenschappen beschikt.
  • Wees realistisch als je de vraag krijgt wat je ideale werkomgeving is. Schets niet het paradijs, maar laat blijken dat je snapt dat er deadlines zijn en dat er hard gewerkt moet worden. Een goed antwoord is: "ik wil graag werk doen waar ik écht goed in ben, een zekere vrijheid hebben om mijn werk zelf in te richten en goede samenwerking hebben met mijn collega's" (dit zijn de 3 voorwaarden voor intrinsieke motivatie in de zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan, beschreven in het artikel over Autonomie).
  • Veel sollicitanten zijn desgevraagd huiverig om zwakke punten van zichzelf te beschrijven. Ze willen geen slechte indruk maken en proberen de vraag positief om te draaien. Maar het getuigt juist van lef en reflectievermogen als je een beetje eerlijke zelfkennis laat zien en een zwak punt benoemt. Vertel er dan wel bij hoe je met die zwakte omgaat, waarom het geen probleem is in je werk en wat je doet om jezelf op dit punt te ontwikkelen.
  • Een sollicitatiegesprek is bedoeld om elkaar te leren kennen en te ontdekken of jij geschikt bent voor de baan. Daarom geldt: goede of foute antwoorden bestaan niet. Als je het antwoord op een vraag  niet weet, mag je ook zeggen "dat weet ik niet".
  • Reflecteer nog eens op het sollicitatiegesprek dat je had bij je huidige werkgever. Wat ging er goed, wat kon beter? Misschien kun je er iets van leren om je nieuwe baan in de wacht te slepen.
  • Belangrijker nog dan zelf vragen stellen, is luisteren naar het antwoord en durven doorvragen.
  • Bij veel bedrijven praat je met professionele recruiters of selecteurs. Maar bij sommige organisaties krijg je een gesprek waarin je gegevens uitwisselt met een sollicitatiecommissie, waarvan in ieder geval de afdelingsmanager en een met de functie gelijkwaardige medewerker (een potentiële toekomstige collega) deel uitmaken. Doorgaans krijg je dan minder psychologische vragen over algemene kwaliteiten en wordt meer gevraagd naar je vakinhoudelijke competenties om de functie te vervullen.
  • Poets je schoenen de dag voor je op gesprek gaat.

Voorselectie met een kort gesprek

Als een werkgever uit veel kandidaten kan kiezen, dan houdt hij soms een voorronde, een zogenaamde sollicitatiespeeddate. Dit is een voorselectie, geen vervanging van het normale sollicitatiegesprek. Ook een korte eerste ontmoeting op een carrièrebeurs of ander evenement kun je zien als een voorselectie. Bij dit soort gelegenheden is het handig je elevator pitch paraat te hebben.

Aanbevolen video's

Aanbevolen websites

Bronnen

  • Self-presentation style in job interviews: the role of personality and culture; Delroy L. Paulhus,Bryce G. Westlake,Stryker S. Calvez,P. D. Harms. University of Britisch Colombia. Kanttekening: dit onderzoek geldt voor de Verenigde Staten.
Auteur: René Pijlman
Je bent hier: Home Carrière Solliciteren Sollicitatiegesprek